Vocalise: "Giai điệu đến từ bầu trời"
(TuanVietNam) - Giọng hát Natalie Dessay cao vút nhưng không hề sắc lạnh mà trong vắt, sâu thẳm và ấm áp. Và có lẽ đó là điều ngọt ngào nhất khi người ta nghĩ về Vocalise - tròn đầy, nhưng vẫn mỏng manh, xa vời như một người thiếu phụ xinh đẹp, mơ mộng và nhạy cảm.
Tác phẩm: VOCALISE
Tác giả: Sergei Rachmaninov
Thể loại: Tiểu phẩm thanh nhạc dành cho giọng nữ cao (soprano) và dương cầm
Thể hiện: Natalie Dessay (Soprano người Pháp)
*****
Vocalise, ca khúc thứ 14, ca khúc cuối cùng nằm trong tác phẩm số 34 của nhà soạn nhạc người Nga Sergei Rachmaninoff, một trong những tác phẩm thanh nhạc tiêu biểu cho định nghĩa "đơn giản", "lãng mạn" và tuyệt vời. Bản in của ca khúc được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1912.
Ca khúc được viết cho giọng soprano (giọng nữ cao) hay tenor (nam cao) với phần đệm dành cho cây đàn piano. Như tên gọi của nó, Vocalise là một tác phẩm không lời, hát bằng cách chỉ sử dụng một nguyên âm nào đó (do ca sĩ trình bày tự lựa chọn).
 |
|
Vocalise Op.34 No.14 của nhà soạn nhạc Rachmaninov |
Nằm trong vô số những bản Vocalise dành cho các nghệ sĩ thanh nhạc, Vocalise của Rachmaninov chiếm một vị trí quan trọng không chỉ bởi tính chất bay bổng trữ tình mà còn bởi tình cảm say đắm mà nhà soạn nhạc dành cho tác phẩm.
Có giai thoại kể rằng Rachmaninov đã từng rơi lệ khi chơi tác phẩm này trên cây đàn piano của ông. Đối với Rachmaninov, Vocalise thực sự là một tác phẩm thanh nhạc hoản hảo mà không cần phải diễn đạt bằng lời, bởi chẳng cần đến lời nói để diễn tả vẻ đẹp của âm nhạc hòa quyện với thanh âm của con người.
Đó cũng là lời đề tặng mà Rachmaninov dành cho Antonhina Nhezdanova, nữ ca sĩ opera nổi tiếng người Nga – người cũng đã góp phần chỉnh sửa một vài note nhạc trên bản thảo đầu tiên của nhà soạn nhạc. Sau khi sửa lại theo góp ý của Antonhina, Rachmaninov đã thêm một vài nét âm nhạc màu sắc mới mẻ vào tác phẩm.
Ngày 25/01/1916 trước sự có mặt của tác giả, Antonhina Nhezdanova đã trình bày bản Vocalise cùng dàn nhạc của S. A. Kuxevitsky và đến tận cuối đời mình, Antonina Nezhdanova vẫn còn giữ bản thảo viết tay của nhà soạn nhạc với tình cảm trân trọng nhất.
 |
|
Chân dung nhà soạn nhạc Sergei Rachmaninov - Nguồn: free.fr |
Nhưng đáng tiếc người ta không tìm được bản thu âm nào của bà cho tác phẩm này. Cho đến tận ngày nay, thính giả đã nghe Vocalise biết bao lần, với sự thể hiện của rất nhiều nữ nghệ sĩ và các nhạc cụ khác nhau.
Mặc dù trong lần xuất bản nguyên gốc, tác phẩm quy định ca khúc dành cho cả giọng soprano và giong tenor, thế nhưng nó lại thường được lựa chọn cho giọng soprano thể hiện. Giống như đa số các tác phẩm cổ điển thanh nhạc khác, Vocalise của Rach được dịch giọng cho rất nhiều âm vực khác nhau, điều này sẽ cho phép người nghệ sĩ có thể lựa chọn phạm vi thanh âm thể hiện phù hợp hơn với chất giọng tự nhiên của mình.
Bởi vậy, những nữ nghệ sĩ opera không có âm vực cao như soprano không có nghĩa là không thể thể hiện được ca khúc này. Khi được hát bằng một giọng tenor, Vocalise sẽ được hạ xuống một quãng tám thấp hơn so với giọng soprano.
Với giọng hát của Natalie Dessay - soprano màu sắc người Pháp, tưởng chừng như các note nhạc quá mỏng manh, không ổn định và khó giữ được note nào cố định. Các note như bay cao hơn, chơi vơi giữa không trung và chẳng thể nào nắm bắt.
 |
|
Giọng hát Natalie Dessay cao vút nhưng không hề sắc lạnh |
Giọng hát Natalie Dessay cao vút nhưng không hề sắc lạnh mà trong vắt, sâu thẳm và ấm áp. Và có lẽ đó là điều ngọt ngào nhất khi người ta nghĩ về Vocalise - tròn đầy, nhưng vẫn mỏng manh, xa vời như một người thiếu phụ xinh đẹp, mơ mộng và nhạy cảm.
Vocalise phổ biến như vậy cũng bởi tác phẩm được thể hiện trên rất nhiều nhạc cụ riêng biệt cũng như hòa tấu. Solo với cây đàn piano, violon, cello hay flute, hòa tấu với dàn nhạc, vocal hay thính phòng Vocalise cũng đều đòi hỏi những cách xử lý tinh tế và linh hoạt.
Có người đã ví thanh âm của con người như một nhạc cụ. Vocalise có thể được sinh ra để rèn luyện nhạc cụ đó nhanh bén hơn, ấm áp hơn, mượt mà hơn hay để sử dụng thành thạo hơn.
Thế nhưng trong quá trình phát triển và hoàn thiện, đôi khi người nghệ sĩ đã gửi gắm và mang đến cho "bài tập" đó nhiều xúc cảm lãng mạn hơn là một nguyên âm có thể thể hiện thành lời.
