Romance: JE CROIS ENTENDRE ENCORE (Ta tưởng như còn nghe)
Trích opera “Những người mò ngọc trai”
Âm nhạc: Georges Bizet
Libretto: Michel Carré & Eugène Cormon
Thể hiện: Alain Vanzo và Dàn nhạc đài phát thanh quốc gia Paris
(Chỉ huy: Manuel Rosenthal)
*****

Vào hồi tháng 1 năm nay, một buổi trình diễn opera mang tính lịch sử đã diễn ra tại quốc đảo Sri Lanka. Lần đầu tiên vở opera Les Pêcheurs de Perles (Những người mò ngọc trai) của Georges Bizet được dàn dựng tại đúng nơi mà tác giả đã lấy làm bối cảnh cho vở opera này.

Được thế giới biết đến nhiều nhất với Carmen, dần dần Bizet còn lôi cuốn thính giả bằng những tác phẩm khác đặc biệt quyến rũ về giai điệu. Nhiều tác phẩm của ông ban đầu bị đón nhận lạnh lùng nhưng nay được xem là trung tâm trong vốn tiết mục âm nhạc cổ điển.

Một số cảnh trong opera Những người mò ngọc trai Nguồn: operajaponica.org

Sau khi Carmen trở nên nổi tiếng, hai tác giả libretto của Les Pêcheurs de Perles là Michel Carré và Eugène Cormon tỏ ra hối tiếc vì đã không viết cho Bizet một libretto tốt hơn.

Opera 3 màn Những người mò ngọc trai là câu chuyện về tình yêu, sự phản bội và những nghi lễ tâm linh. Bối cảnh của vở là một làng chài ở đảo Ceylon, nay là Sri Lanka. Bizet chưa bao giờ được tới thăm hòn đảo này nhưng thư tín cho thấy ông coi phương Đông là một giấc mơ cũng như nhiều người châu Âu giữa thế kỉ 19.

Zurga (giọng baritone), thủ lĩnh của những người mò ngọc trai ở đảo Ceylon và Nadir (giọng tenor), người mới trở lại làng chài vốn là bạn nối khố. Trong quá khứ, hai người cùng đem lòng yêu một nữ tu sĩ trẻ theo đạo Bà la môn. Họ đã gặp cô khi cùng đến một đền thờ ở hòn đảo lân cận.

Zurga và Nadir đã cùng thề kìm nén tình yêu của mình để giữ trọn tình bạn cao đẹp. Hai người hồi tưởng lại chuyện này trong duo tuyệt hay Au fond du temple saint (Dưới ngôi đền thiêng). Đây là một duo tenor-baritone đỉnh cao của opera Pháp nói riêng và thế giới nói chung.

Nàng Leila cất tiếng hát sau tấm khăn choàng, Nadir lập tức nhận ra nàng - Nguồn: operajaponica.org

Mặc dù Leïla trùm khăn kín mặt nhưng qua giọng nói Nadir vẫn nhận ra nàng. Đến đây, Bizet đã sử dụng thể loại romance cho giọng hát solo và phần đệm khí nhạc để diễn tả tâm trạng của Nadir.

Trong romance Je crois entendre encore (Ta tưởng như con nghe), Nadir hát về tình yêu của mình dành cho Leïla không hề phai nhạt kể từ lúc cách xa. Bởi vì tuy đã thề với Zurga sau lần cùng gặp Leïla tại ngôi đền thiêng, chàng vẫn tìm cách gặp riêng nàng.

Ta tưởng như còn nghe
Ẩn dưới những tán dừa
Giọng nàng vang êm dịu
Tựa như tiếng bồ câu!

Ôi cái đêm say mê!
Ôi vui thú thánh thần!
Ôi kỷ niệm tuyệt trần!
Ôi say cuồng! mộng ngọt!

Dưới ánh sao sáng tỏ
Ta tưởng vẫn thấy nàng
Đang gỡ tấm voan dài
Trong gió đêm nồng ấm!

Ôi cái đêm say đắm!
Ôi vui thú thánh thần!
Ôi kỷ niệm tuyệt trần!
Ôi say cuồng! mộng ngọt!

Sau một số biến cố, cuối cùng sự cao thượng của Zurga đã chiến thắng nỗi ghen tuông. Zurga giúp cặp tình nhân Nadir và Leïla thoát khỏi hình phạt tử hình.

Trong những dàn dựng gần đây, ở cuối vở, nhân vật Zurga thường bị đao phủ giết chết mặc dù chuyện này không xảy ra ở libretto gốc.

Au fond du temple saint và Je crois entendre encore là hai trích đoạn nổi tiếng nhất trong opera Les Pêcheurs de Perles. Chúng thể hiện rõ sở trường về giai điệu và sự tài tình trong xử lý dàn nhạc của Bizet. Đây thật sự là hai viên ngọc sáng giá của “Những người mò ngọc trai”.

Les Pêcheurs de Perles được công diễn lần đầu ngày 30 tháng 9 năm 1863 (12 năm trước vở Carmen) tại nhà hát Lyrique ở Paris. Về tổng thể, không thể phủ nhận rằng vở opera này còn có nhiều hạn chế. Nhưng bối cảnh ngoại lai bắt mắt cùng hai viên ngọc nói trên cũng đủ đảm bảo cho Les Pêcheurs de Perles tỏa sáng.

• Ngọc Anh