Summertime - lời hát ru từ "khu ổ chuột"
Aria Summertime là khúc hát ru trong vở Porgy và Bess nổi tiếng. Lời hát với giai điệu ngọt ngào đã vượt khỏi khu ổ chuột của người da đen trong bối cảnh vở opera, để trở thành khúc ru phổ biến mà các ông bố bà mẹ Mỹ hát cho những đứa con thân yêu.
| Aria Summertime - Thể hiện: Leontyne Price (soprano) |
|
Summertime |
Aria: SUMMERTIME
Trích opera Porgy và Bess
Tác giả: George Gershwin (nhạc), DuBose Heyward và Ira Gershwin (lời)
*****
Nếu là người vừa yêu thích nhạc cổ điển vừa yêu thích nhạc jazz thì bạn không thể nào không biết đến tên tuổi của George Gershwin (1898 - 1937).
Gershwin được coi là nhà soạn nhạc Mỹ thực thụ đầu tiên với những tác phẩm để lại dấu ấn sâu đậm giúp nền âm nhạc cổ điển Mỹ hội nhập được với thế giới. Nhiều tác phẩm jazz của ông cũng trở thành chuẩn mực cho thể loại này.
 |
|
Một cảnh trên sân khấu vở Porgy and Bess ở London |
Ở lĩnh vực nhạc kịch, ngoài các vở musical dành cho sân khấu Broadway, vở opera Porgy and Bess của Gershwin ngày nay được ghi nhận là một trong những vở opera thành công nhất mọi thời đại.
Porgy and Bess lửng lơ giữa thể loại grand opera và thể loại musical được trau chuốt tỉ mỉ. Nó kết hợp được các cách diễn đạt của nhạc blue và nhạc jazz với hình thức nghệ thuật opera cổ điển.
Gershwin đã đọc tiểu thuyết “Porgy” của Edwin Dubose Heyward từ năm 1926. Tuy nhiên đến tận năm 1934 ông mới cộng tác với Heyward và Ira Gershwin, anh trai ông và là một tác giả libretto, để thực hiện dự án đầy tham vọng: Porgy and Bess sẽ là một vở “opera dân gian Mỹ”.
Nội dung của Porgy and Bess xoay quanh những cư dân của Catfish Row, một khu người da đen ở Charleston, Nam Carolina vào đầu những năm 1930.
|
Summertime Lời: DuBose Heyward và Ira Gershwin Summertime an" the livin" is easy, |
Buổi công diễn lần đầu Porgy and Bess diễn ra tại Nhà hát Alvin ở New York vào ngày 10/10/1935 với một dàn ca sĩ Mỹ được đào tạo thanh nhạc cổ điển bài bản. Đây là một lựa chọn nghệ thuật táo bạo và mang tính nhìn xa trông rộng vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, dù được trình diễn liên tục tới 124 buổi nhưng nhà hát đã bị thất thu nghiêm trọng vì vắng khán giả còn giới phê bình thì không coi đây là một vở opera chính thống.
Phải đến những thập niên cuối của thế kỉ 20, Porgy and Bess mới khẳng định được thành công về mặt nghệ thuật. Từ đó nó tồn tại trong vốn tiết mục thể loại opera chuẩn mực và thường xuyên được nhiều nhà hát opera quốc tế dàn dựng.
Summertime (Mùa hè) là aria nổi tiếng nhất trong opera Porgy and Bess. Đôi khi nó được nhắc đến như là "Bài hát ru của Gershwin". Aria này xuất hiện trong nhiều đĩa tuyển chọn nhạc cổ điển và trong vô vàn ứng tác nhạc jazz.
 |
|
Diễn viên Paula Ingram (vai Clara) trong |
Đây là một bài hát ru con do nhân vật Clara hát ở màn I, ngay sau một overture ngắn. Nhiều bậc cha mẹ Mỹ đã hát Summertime cho đứa con thơ của mình nghe vào giờ đi ngủ.
Mùa hè và cuộc đời thảnh thơi,
Cá đang nhảy và trên cao vải bông phơi,
Cha con giàu và mẹ con xinh tươi,
Con bé bỏng nín đi đừng khóc.
Một sáng kia con sẽ đứng dậy hát,
Giang cánh tay và vươn tới bầu trời,
Nhưng từ nay đến lúc đó chẳng gì
Hại được con vì có mẹ cha che chở.
Aria Summertime được viết ở điệu thứ tự nhiên. Chủ đề thứ nhất của nó hoàn toàn nổi bật theo cách truyền tải một tâm trạng thảnh thơi có phần uể oải, thấm đẫm chất blue. Tính chất của bài ca sáng sủa hơn như hiện ra từ một màn sương dày mê hoặc ở chủ đề hai bắt đầu từ "So, hush little baby...."
 |
|
Cover album Porgy and Bess |
Album này bao gồm những phiên bản thanh nhạc jazz do Russell Garcia chuyển soạn từ vở opera và được coi là thành công nhất về mặt âm nhạc.
Louis Armstrong và Ella Fitzgerald là hai trong số những nghệ sĩ nhạc jazz có ảnh hưởng nhất thế kỉ 20. Tiếng kèn trumpet da diết lôi cuốn của Louis Armstrong, chất giọng mượt như lụa của Ella Fitzgerald và chất giọng khàn đặc trưng của của Louis Armstrong đã tạo nên một bản thu Summertime kinh điển của dòng nhạc jazz.
Qua aria Summertime nói riêng và opera Porgy and Bess nói chung, Gershwin một lần nữa chứng tỏ mình là một nhà soạn nhạc “nghiêm túc” đầy tài năng. Ông đã bắc một cây cầu vững chãi giữa âm nhạc cổ điển và nhạc jazz.
Theo gót Gershwin, một số nhà soạn nhạc cổ điển châu Âu cũng soạn ra những tác phẩm âm nhạc mang phong cách jazz như Ebony Concerto của Stravinsky hay Piano Concerto của Ravel.
-
Ngọc Anh