Quốc ca Pháp và những điều bạn muốn biết thêm
La Marseillaise không chỉ được biết đến như bản quốc ca hùng tráng của nước Cộng hòa Pháp. Nó còn là một bài hát đem lại cảm hứng cho rất nhiều tác giả và được sử dụng trong các tác phẩm cổ điển, xuất hiện đầy tự hào ở không biết bao nhiêu nhà hát!
Ca khúc: LA MARSEILLAISE
Tác giả: Rouget de l’Isle
Thể hiện: Mireille Mathieu và hợp xướng nam
*****
Aux armes, citoyens,
Formez vos bataillons,
Marchons, marchons!
Qu"un sang impur
Abreuve nos sillons!
Cầm vũ khí, hỡi đồng bào,
Tạo thành những đoàn quân,
Cùng tiến bước, tiến bước!
Máu quân thù ô uế
Sẽ tưới đẫm ruộng ta!
Với những bạn biết tiếng Pháp và quan tâm đến văn hóa Pháp thì những lời ca hùng hồn trên đây hẳn phải rất quen thuộc bởi đó là đoạn điệp khúc trong La Marseillaise (Bài ca của người Marsaille), quốc ca hiện nay của Cộng hòa Pháp. La Marseillaise được Claude Joseph Rouget de l’Isle (một người Bảo hoàng) sáng tác tại Strasbourg vào ngày 25/4/1792 sau khi tuyên chiến với hoàng đế Áo.
 |
|
Rouget de l"Isle hát La Marseillaise lần đầu tiên trước thị trưởng Strasbourg |
Tên ban đầu của ca khúc là Chant de guerre de l"Armée du Rhin (Hành khúc của đội quân vùng sông Rhin) và được đề tặng cho nguyên soái Nicolas Luckner, một sĩ quan Pháp quê gốc Bavarian. Nó đã trở thành lời kêu gọi tập hợp trong cuộc Cách mạng Pháp và mang tên La Marseillaise do được nghĩa quân từ Marseille là những người đầu tiên hát vang trên đường phố khi họ tiến vào Paris.
Lời ca được lấy cảm hứng từ một tấm áp phích tuyên truyền rất phổ biến thời đó. Nguồn gốc âm nhạc thì gây tranh cãi hơn vì La Marseillaise không được ký tên (trái ngược với những sáng tác khác của Rouget de L’Isle) và nó có vẻ như quá phức tạp so với trình độ âm nhạc vốn không quá xuất sắc của tác giả.
Cảm hứng về âm nhạc có thể từ oratorio Esther (1775) của Jean-Baptiste Grisons (1746-1815) - thầy cả của một nhà thờ nhỏ ở Saint-Omer. Khi nghe, không ai có thể nghi ngờ điều này.
La Marseillaise được lấy làm quốc ca Pháp theo một sắc lệnh ban hành vào ngày 14/7/1795 nhưng rồi sau đó lần lượt bị Napoleon I, Louis XVIII và Napoleon III cấm ngặt. Bài quốc ca này được phục hồi một thời gian ngắn ngủi sau Cách mạng tháng 7 năm 1830 và chỉ trở thành quốc ca chính thức lâu bền từ năm 1879.
|
||
|
Một số cover của tác phẩm La Marseillaise - Nguồn: ifrance.com |
Là một bài ca cách mạng, La Marseillaise đã được nhiều nhà soạn nhạc cổ điển khai thác sử dụng trong các tác phẩm của họ.
Hector Berlioz có hai phiên bản chuyển soạn lại La Marseillaise của Rouget de l’Isle: bản cho hợp xướng và dàn nhạc (năm 1830 – năm ông soạn Symphonie Fantastique) và bản cho tenor solo và hợp xướng (năm 1848). Ở đầu phân phổ, ông đề tựa trân trọng: "pour tout ce qui a un cœur, une voix, et du sang dans les veines” (dành cho tất cả những ai có trái tim, giọng hát và máu trong huyết mạch).
Năm 1840, khi phổ nhạc một số bài thơ của Heinrich Heine, Robert Schumann đã sử dụng một phần La Marseillaise trong lied Die beiden Grenadiere (Hai vệ binh), Op. 49 No.1 ở khổ cuối khi người lính Pháp hi sinh. Schumann cũng dùng giai điệu La Marseillaise làm motif chính trong overture Hermann und Dorothea Op.136 sáng tác năm 1851, lấy cảm hứng từ thơ của Goethe.
 |
|
Bài ca của người Marseil đã vang lên đầy hùng tráng ở rất nhiều nhà hát... |
Nhà soạn nhạc nổi tiếng của hoàng gia Áo Johann Strauss con từng có thời kỳ đứng về phe những người cách mạng khi Vienna bị cuốn theo cuộc cách mạng tư sản ngày 24/2/1848. Điều này được thể hiện qua tựa đề của những tác phẩm ông đã sáng tác trong giai đoạn đó như các điệu valse Freiheitslieder (Bài ca tự do) Op.52; Burschenlieder Op.55 cũng như các hành khúc Cách mạng Op.54 và Studenten Marsch (Hành khúc sinh viên) Op.56 vô cùng sôi nổi.
Điều này lý giải vì sao hoàng gia Áo đã hai lần từ chối ông vị trí "KK Hofballmusikdirektor" danh giá - vị trí được phê chuẩn lần đầu đặc biệt dành cho cha ông như một sự thừa nhận những đóng góp về âm nhạc của Johann Strauss cha.
Hơn nữa Strauss con còn bị chính quyền Vienna chỉ trích gay gắt vì đã cho công diễn La Marseillaise nung nấu tinh thần cách mạng. Tuy nhiên, về sau thì ông được tuyên trắng án. Không lâu sau đó, ông soạn bản GeiBelhiebe Polka Op.60 trong đó có chứa nhiều yếu tố của La Marseillaise trong phần Trio như một lời đáp trả bằng âm nhạc cho việc chính quyền đã bắt giữ ông.
Trong lúc đó Johann Strauss cha vẫn giữ lòng trung thành với nền quân chủ Danube và soạn tác phẩm Hành khúc Radetzky Op.228 đề tặng thống chế vùng Habsburg là Joseph Radetzky von Radetz (về sau nó trở thành tác phẩm nổi tiếng nhất của ông).
Jacques Offenbach cũng dùng chủ đề La Marseillaise trong opera Orphée aux enfers (Orphée ở địa ngục) sáng tác năm 1858 để minh họa cho “cuộc cách mạng” giữa những nam thần và nữ thần Olympia. Trong đó, lời ca được đổi thành "Aux armes Dieux et Demi-Dieux" (Hãy cầm lấy vũ khí hỡi các nam thần và bán nam thần).
Năm 1882, Pyotr Ilitch Tchaikovsky sử dụng những trích đoạn cuối từ La Marseillaise để tượng trưng cho quân đội Pháp xâm lược trong Overture 1812 nổi tiếng của mình. Đây là một sơ suất của Tchaikovsky vì La Marsellaise là quốc ca Pháp vào thời Tchaikovsky chứ không phải vào thời Napoleon.
Có một trùng hợp thú vị là ta cũng thoáng thấy giai điệu của La Marseillaise trong Piano Concerto No.25 (KV 503) của Mozart được sáng tác 5 - 6 năm trước khi La Marsaillaise ra đời. Mozart đã hoàn thành Piano Concerto No. 25 vào ngày 4/12/1786, trong đó piano chơi bằng tay trái 12 nốt nhạc đầu của La Marseillaise ở cuối chương thứ nhất (allegro maestoso).
Trong suốt thế kỉ 19, bản concerto này thường được so sánh với bản Giao hưởng số 3 “Eroica” của Beethoven hay bản Giao huởng số 41 “Jupiter” của Mozart.
Nhà âm nhạc học Stanley Sadie cho rằng bản Piano Concerto No. 25 "hùng vĩ và long trọng" nhất trong những concerto của Mozart. Nhận định của ông có lẽ phần nào chịu ảnh hưởng từ sự nổi tiếng về sau này của La Marseillaise.
-
Ngọc Anh