Nhà soạn nhạc người Ý Giuseppe Verdi (1813-1901) xuất hiện vào cuối giai đoạn lãng mạn của nhạc cổ điển với các vở opera nổi tiếng như Rigoletto, Otello hay Aida. Ông đuợc xem như một trong những cây đại thụ của thanh nhạc cổ điển – người đã làm bừng sáng một thế hệ opera belcalto – với sự chú trọng về vẻ đẹp của giọng hát và giai điệu.

Mặc dù G.Verdi thường viết những tác phẩm đồ sộ, nhưng ông cũng đặt niềm tin mạnh mẽ vào sức mạnh của giai điệu như một nhạc cụ cơ bản cần thiết để tăng sức biểu cảm trong âm nhạc. Thực sự là trong rất nhiều đoạn, đặc biệt là các aria của Verdi, các hòa âm thường rất khắc nghiệt với sự tham gia hiếm hoi của dàn nhạc, như thể cả dàn nhạc chỉ là một nhạc cụ đệm lớn – kiểu như một cây guitar khổ lớn vậy.

Nhà soạn nhạc người Ý Giuseppe Verdi (1813-1901). Ảnh: wikipedia

Bản thân Verdi cũng đã từng nói: “So với tất cả các nhà soạn nhạc từ trước tới nay, tôi là người ít được học hành nhất” – tuy nhiên ông cũng vội vàng thêm vào: “Ý tôi là thật sự nghiêm túc đấy, về mặt học tập, tôi không có kiến thức nhiều về âm nhạc”. 

Thế kỷ XIX là thời kỳ nền opera lãng mạn của châu Âu nói chung và nước Ý nói riêng đạt đến đỉnh cao cả về hình thức, nội dung lẫn chiều sâu tư tưởng. Thế kỷ này cũng là giai đoạn nước Ý trải qua nhiều biến động về mặt chính trị, điển hình là cuộc cách mạng năm 1848 đã đưa nước Ý thoát ra khỏi sự cai trị của Áo. Trong bối cảnh đó, không có gì ngạc nhiên khi các vở opera của Verdi là sự kết hợp hài hoà giữa chủ nghĩa lãng mạn và tinh thần yêu nước. Ông trở thành niềm kiêu hãnh của cả dân tộc Ý.

Vào thời điểm đó, nền chính trị Ý rất hỗn độn. Năm 1859, chiến tranh giành độc lập lần thứ 2 bùng phát, cùng với sự viện trợ của hoàng đế Pháp Napoleon III, vương quốc Savoy đã tuyên chiến với đế chế Áo. Verdi quyết định đóng vai trò tích cực trong đời sống chính trị của đất nước bằng cách trở thành đại biểu cho thành phố quê hương Bussetto tại Hội đồng nhân dân tỉnh Parma. Bên cạnh những nhiệm vụ chính trị, Verdi vẫn tiếp tục sáng tác La forza del Destino – Sức mạnh số phận (dựa trên một tác phẩm văn học lãng mạn của Tây Ban Nha) dưới đơn đặt hàng của gia đình Hoàng gia Nga.

Vở opera lần đầu được dàn dựng tai Nhà hát Opera Hoàng gia - St.Peterburg năm 1862. Từ đó đến nay, rất nhiều giọng soprano (nữ cao) danh tiếng đã cất tiếng hát nguyện cầu với Pace, pace mio Dio!. Vai Leonora là con gái của hầu tước Calatrava. Trong cảnh 2 của màn 4, Leonora đang cầu nguyện và xin Chúa trời mang bình yên đến cho tâm hồn đau khổ của nàng. Sau rất nhiều năm và sau những điều tồi tệ đã xảy ra, Leonora vẫn còn yêu Alvaro tha thiết. Nàng cầu xin Chúa hãy chấm dứt nỗi đau khổ của mình.

Một cảnh trong vở opera La Forza del Destino. Ảnh: operajaponica.org

Pace, pace mio Dio! cũng là một trong những aria được các ca sĩ opera Việt Nam thể hiện rất nhiều. Bản thu âm mà các bạn đang nghe được thu trực tiếp tại sân khấu Nhạc viện Hà Nội trong buổi diễn chung kết cuộc thi hát thính phòng giao hưởng toàn quốc tháng 4/2008 – do Phương Mai, trường Nghệ thuật Quân đội thể hiện. Cũng chính Pace Pace với những nốt dài và sự biến đổi mạnh mẽ trong aria đã giúp Phương Mai gây ấn tượng mạnh với ban giám khảo để đoạt giải nhất cuộc thi một cách hoàn toàn thuyết phục.

Bình yên, chỉ bình yên
Ôi Chúa hãy ban con điều đó
Từ số phận đắng cay hủy hoại cuộc đời
Từ nỗi đau tận cùng đã có
Đã nhiều năm khi con đến nơi này

Bình yên, ôi bình yên
Ơi Chúa  hãy mang bình yên đến
Con đã yêu chàng bằng cả trái tim
Và Đức vua đã chúc phúc cho chàng
Với vẻ đẹp và lòng quả cảm

Con chẳng thể xóa bóng hình chàng khỏi trái tim
Ôi số phận hay bi kịch
Hay định mệnh nghiệt ngã đã chia rẽ đôi ta
Alvaro, em vẫn yêu chàng
Dù chẳng bao giờ nhìn thấy chàng được nữa

Chúa ơi, hãy để con được chết
Bởi chỉ cái chết mới mang đến bình yên
Cho trống trải,  trái tim đằng đẵng đợi
Con là kết quả của bất hạnh khôn cùng
Con tìm kiếm bình yên trong vô nghĩa

Như thứ thức ăn của kẻ nghèo…
Người chỉ kéo dài  lòng tuyệt vọng
Ai đang đến đấy?
Kẻ nào dám xâm phạm nơi đất linh thiêng
Hắn đáng bị một lời nguyền rủa!

Đỗ Thị Phương Mai đã thể hiện thành công aria này và giành giải nhất cuộc thi hát thính phòng giao hưởng toàn quốc lần IV -  04/2009. Ảnh: VnMedia

Sức mạnh số phận là một vở opera kì lạ. Ở đó có tất cả, tình yêu oan nghiệt của Romeo và Juliet, cuộc chiến tranh trên đất nước Ý của Ruồi Trâu, và cả mối quan hệ với nhà thờ.

Vì một sai lầm khó tha thứ, Alvaro đã vô tình giết chết cha của Leonora, người con gái mà anh yêu mến. Sau đó là những ngày dài trốn chạy của cả hai khỏi định mệnh oan nghiệt và nỗi thống khổ không gì bù đắp được của trái tim. Carlo – anh trai của Leonora trở về truy tìm Alvaro và em gái mình để báo thù cho cái chết của cha.

Giữa lúc đó, cuộc chiến tranh Ý – Tây ban Nha nổ ra. Một cách tình cờ Carlo và Alvaro lại trở thành hai người bạn tâm giao cùng chiến đấu trong khi cô gái Leonora ẩn dật tại nhà thờ dưới cái tên cha Raphael. Nhưng rồi khi sự thật được phát hiện, Carlo đã không thể tha thứ cho cả hai và phải kết thúc bằng một cuộc đọ kiếm. Carlo chết, Leonora quyết định cùng người anh đi về cõi vĩnh hằng để lại một Alvaro điên cuồng trong đau đớn và mất mát.

• Hương Giang và nhaccodien.info