Người có bộ sưu tập bình vôi cổ độc nhất vô nhị

Giới chơi đồ cổ gọi Trần Quốc Đoàn, người đang sở hữu hàng trăm món đồ cố quý giá là "Vua bình vôi cổ đất miền Tây". Đặc biệt, anh có bộ sưu tâp bình vôi cổ độc nhất vô nhị. sự kiện nóng


La liệt  đồ men lam Huế, gốm Bát Tràng, gốm Cây Mai, loại tô gốm men xanh, trắng của Trung Quốc và các loại bình vôi có từ thế kỷ 18 và 19… Chúng tôi ấn tượng nhất là chiếc đôn Cây Mai Nam bộ, cao gần 1m, dạng tứ quý màu sắc và hoa văn thật hài hoà.

Anh Đoàn bên chiếc đôn Cây Mai Nam bộ, cao gần 1m.


Ở tuổi bốn mươi chín, anh Đoàn như một nhà nghiên cứu về các các món đồ cổ đủ loại: từ bình đất nung cho đến gốm men xanh, nâu, vàng, trắng, từ bình Bát Tràng cho đến bình Trung Quốc, bình Chăm, loại có quai xách thường dùng trong chùa chiền, loại nhỏ hơn dùng để xách tay, người khá dùng loại bằng đồng, người sang dùng loại gốm sứ Trung Quốc.

Bộ sưu tập bình vôi cổ độc nhất vô nhị

Ca dao Việt Nam có câu: “Miếng trầu là đầu câu chuyện”. Trong ngày lễ thành hôn, các cụ ăn trầu, quét vôi với cau tươi, cô dâu, chú rể thì dâng cao mâm trầu cao ý nói sự gắn bó bên nhau suốt đời. Cũng từ đó mà bình vôi lần lượt ra đời, từ cái nhỏ có thể bỏ trong bóp, khay cho đến những cái lớn như “ông bình vôi” chứa cả mấy ký vôi.

“Ông” có mặt hầu hết các gia đình người Việt cổ, không những giữ cho vôi luôn được nóng để giúp các cụ ăn trầu ngon miệng, mà “ông” còn là người chứng kiến bao thăng trầm của nhiều thế hệ gia chủ. Bình vôi cũng được sản xuất theo cấp bậc, gốm sứ xanh trắng, có hoa văn tiết họa cầu kỳ dành cho chủ cả, bá hộ, loại trơn tru dành cho dân thường, loại màu xanh có nguồn gốc từ Trung Quốc dành cho quan lại địa chủ, có cả những loại được làm bằng đồng thau”.

Ông bình vôi tráng men xanh


Hiện nay bộ sưu tập “ông bình vôi” của anh Đoàn có trên 230 cái với đủ loại kích cỡ, màu sắc và chất liệu, hầu hết được sản xuất từ thế kỷ 18 và 19 ở Việt Nam, Trung Quốc, Chăm, Khrme và kể cả của người Chiêm Thành. Hầu hết các "ông bình vôi" đều có quai xách, được chạm vẽ họa tiết nhiều loài hoa, cá, long lân qui phụng, hổ, kỳ lân… Cái bình vôi nào cũng có cái miệng để đổ vôi vào và lấy vôi ra ăn bằng cây chìa vôi (được làm bằng đồng, phía trên có nút gù, vừa để cầm, vừa để bịt kín miệng bình vôi không cho gió lọt vào làm đông vôi).

Anh Đoàn cho biết thêm: "Nếu như trước đây 5 – 10 năm, tôi mua những loại bình vôi cổ này chỉ từ vài chục đến vài trăm ngàn đồng, có cái nào cao nhất cũng 1 triệu đồng thôi. Nhưng bây giờ với 5-10 triệu đồng chưa chắc mua được, vì hiện nay có nhiều đại gia đang đi sưu tầm và việc chơi đồ cổ trở thành thú vui rất thịnh hành. Để có bộ sưu tập bình vôi này quả là một sự may mắn, tất nhiên là tôi cũng không ít lần mua nhầm đồ giả cổ, vừa tốn công sức vừa tốn tiền”.
 
Vừa qua, anh Đoàn đã được Bảo tàng TP Cần Thơ mời tham gia triển lãm bộ sưu tập bình vôi, giới chơi đồ cổ đặt cho anh biệt danh “ Vua bình vôi đất miền Tây”.

 Đi hai lần, ở hai tuần, mất 20 triệu, được... một chiếc chén

Năm 1994, anh Đoàn được người bạn ở Vĩnh Long giới thiệu một cái chén men lam xứ Huế có nhiều hoa văn, của vua dùng ở kỷ 18. Anh đến hỏi mua, người nhà không bán. Biết đây là đồ cổ quý, anh về nhà cứ tiếc mãi, nửa đêm ngủ vẫn mơ thấy cái chén men.
 
Hai ngày sau anh lại qua bên đó lần nữa, ở lại nhà của chủ nhân khoảng 2 tuần, đòi mua với bất cứ giá nào. Cuối cùng chủ nhà xuôi lòng đành bán với giá 20 triệu đồng. Trên chén có ghi hai dòng thơ và vẽ toàn cảnh chùa thánh Duyên gồm điện Phật, tháp Điền ngự, đình Tiên săng, bên cạnh vẽ cảnh đề Thuý Vân Sơn, tạo dáng thanh gãy, đường kính của chén men 17cm, cao 2cm, dưới đáy ghi: “Xương khê đỗ Trừng phủ hiệu xương khê theo mệnh Vua làm”.

Bình đựng rượu của Trung Quốc ở thế kỷ 18.

Ngoài ra, anh Đoàn còn sở hữu trên 100 tấm Sắc Phong là những tấm văn bản do vua chúa triều Nguyễn phong thưởng cho các vị quan thần, bộ men Lâm Quế trên 100 món gồm: tô, chén, đĩa, tách… có từ thời vua Gia Long, cùng vài trăm món cổ vật khác từ các loại ché rượu, bình hoa, mặt rồng, mặt bợm, đèn Tây. Chúng thuộc nhiều dòng gốm như: gốm Cây Mai của đất Sài Gòn xưa, gốm Biên Hoà sản xuất năm 1960, gốm Bát Tràng thế kỷ 19 với men rạng ngũ sắc được đắp nổi tinh xảo, mang nhiều nội dung truyền tải lịch sử văn hóa khác nhau: gian vương cầu hiền, bác tiên hoá hải, ngư ông đắc lợi...

Nhiều đĩa gốm sứ dạng phong cảnh treo tường có xuất xứ thời đầu Pháp thuộc, nhiều bình cắm nhang hình con kỳ lân, rồng thuộc dòng gốm cây Mai. Đặc biệt, cái đôn tứ quý “Mai, Lan, Cúc, Trúc” gốm Cây Mai được chạm khắc công phu với nhiều tiết hoạ hoa văn được coi là hàng “độc”, nhiều khay cổ cẩn ốc xà cừ, trên chục cái đèn “toạ đăng” đèn đế cao của Pháp, nhiều tắm luyễn cẩn ốc sa cừ có nội dụng dạy cái lẽ đạo làm người của những bậc tiền bối. Kể từ khi biết chơi đồ cổ cho đến nay, anh Đoàn đã mất đến hàng tỷ đồng và nhiều công sức đi săn lùng.

Bao nhiêu công phu, vất vả, tốn kém là thế, nhưng anh Đoàn chỉ có một nguyện vọng là sưu tầm và lưu giữ lại những cổ vật, kỷ vật gia truyền của người Nam Bộ xưa để góp phần lưu giữ những nét văn hoá truyền thống để con cháu thế hệ sau này biết đến.

Bài và ảnh: Vũ Hoàng (Cần Thơ) 

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu