"Mưa giải thưởng" làm nên quyền năng của nhiếp ảnh VN?

Riêng một nghệ sĩ nhiếp ảnh từ năm 2002 - 2005 đoạt 225 giải thưởng ảnh quốc tế trong đó có 50 huy chương vàng. VN hiện có 150 nghệ sĩ nhiếp ảnh được phong nhiều tước hiệu của Liên đoàn nghệ thuật nhiếp ảnh quốc tế FIAP. Và trong 2 biennal ảnh nghệ thuật đen trắng 2006-2008, VN liên tiếp đoạt World Cup FIAP. VN có phải là cường quốc nhiếp ảnh nghệ thuật? FIAP có “quyền năng” trong nhiếp ảnh quốc tế như thế nào? sự kiện nóng


>> Đã đến "thời" của ảnh... nude?

Ông Chu Chí Thành, Chủ tịch Hội NSNAVN đã đón nhận chiếc Cúp thế giới FIAP 2008 từ tay ông Emile Wandersheid, Chủ tịch FIAP

Ở một góc độ, FIAP như là thước đo đẳng cấp trong con mắt của giới NSNA VN. Nhưng cũng có những ý kiến cho rằng FIAP chỉ là sân chơi của những NSNA nghiệp dư, không thể lấy thành tích đạt được từ các cuộc thi ảnh do FIAP bảo trợ mà kết luận VN là cường quốc của nhiếp ảnh.

FIAP là gì?

Với ý tưởng thành lập một hiệp hội nhiếp ảnh nối liền các châu lục trong mối quan hệ thân thiện, ông Van De Wijer, một giáo sư y khoa người Bỉ, say mê nhiếp ảnh nghệ thuật và bóng đá, đã liên lạc với các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng thế giới, các lãnh đạo của Hiệp hội nhiếp ảnh các quốc gia châu Âu, thành lập một tổ chức chung.

Năm 1946, ông đã cùng với một thương nhân yêu nhiếp ảnh người Thụy Sĩ là Ernest Boesiger quyết định thực hiện ý tưởng. Qua nhiều lần thay đổi tên gọi, sau cùng là Liên đoàn nghệ thuật Nhiếp ảnh quốc tế- FIAP, chính thức thành lập tháng 1.1947.

"Đường về" của Lê Bu - Huy chương vàng FIAP


Ban đầu có 8 nước tham gia. Tháng 6.1950, đại hội đầu tiên đươc tổ chức với 17 quốc gia thành viên. Năm 1991, VN chính thức là thành viên thứ 65 của FIAP.

Với tiêu chí FIAP là tổ chức phi chính phủ, phi chính trị, phi lợi nhuận. Các nước thành viên phải đóng “hội phí” để bảo đảm các họat động của FIAP như tổ chức các cuộc thi ảnh, in catalog ảnh, sản xuất huy hiệu, cravate, cờ, huy chương, áo pull… mang logo FIAP.

Toàn bộ ban lãnh đạo FIAP làm việc không lương, người quốc gia nào ở quốc gia đó, công việc trao đổi qua hệ thống viễn thông, ngôn ngữ chính là tiếng Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Ý.

Hiện có 100 hiệp hội các nước thành viên ở 5 châu lục, FIAP đại diện chính thức cho khoảng 1 triệu nhà nhiếp ảnh trên thế giới. Mãi tới tháng 4.2006, FIAP mới có trụ sở chính là 37 rue Chanzy, 75011 Paris, France, trang web www.fiap.net.

FIAP: Sân chơi cho những người nghiệp dư


Ban đầu, FIAP được UNESCO công nhận như một cơ quan của tổ chức Văn hóa Liên hiệp quốc. Nhưng dần dần FIAP do nhiều lý do không còn giữ đúng tiêu chí ban đầu, không còn là tổ chức “phi lợi nhuận”, họ sản xuất và kinh doanh các biểu tượng, lo go, áo, huy chương, huy hiệu, cờ, cravate… với giá ngày càng cao. Vì thế UNESCO đã rút tên FIAP ra khỏi danh sách tổ chức thuộc phạm vi cơ quan hoạt động văn hóa của Liên Hiệp quốc.

Về hoạt động và danh tiếng của FIAP, đúng như tên gọi, là một Liên đoàn nghệ thuật nhiếp ảnh quốc tế, tập hợp các Hội nhiếp ảnh của các quốc gia trên thế giới. Nói rộng hơn, đây là nơi tập hợp các nhà nhiếp ảnh trên thế giới trong một sân chơi nghệ thuật lớn, không phân biệt màu da, thể chế chính trị… và cả tuổi tác.

Ở đây, mọi người đều có thể gửi ảnh của mình tham gia như một diễn đàn, thi ảnh với nhau như một cuộc vui của các nhà nhiếp ảnh. Và nếu thích, có thể đặt mua những biểu tượng có gắn logo FIAP, kể cả huy hiệu, huân chương… để làm kỷ niệm.

"Mắt biếc" của Hoàng Quốc Tuấn - Huy chương vàng FIAP 2008


Trong các cuộc thi, người thắng cuộc tùy theo sự tài trợ của tổ chức nào giàu có thì giá trị giải thưởng về vật chất cao, mà thường là của các tập đoàn sản xuất sản phẩm chuyên ngành nhiếp ảnh. Còn không thì giá trị giải thưởng chỉ là tượng trưng, giá trị không nhiều, chỉ dựa vào lệ phí các nước thành viên và lệ phí của chính người tham gia thi ảnh đóng góp được tính tỉ lệ.

Cũng rất dễ nhận ra, trong các tước hiệu cao nhất của FIAP là Honor, E.S, E, A. FIAP gần như không có tên một nhà nhiếp ảnh lừng danh thế giới trong các lĩnh vực nghệ thuật, thời trang, quảng cáo, báo chí… Các nhà nhiếp ảnh đoạt giải cao của các cuộc thi do FIAP bảo trợ cũng gần như không có các nhà nhiếp ảnh nổi tiếng thế giới tham gia.

Với những người chuyên nghiệp, FIAP là một sân chơi ảnh cho vui, mà những nhà chuyên nghiệp về nhiếp ảnh không cần phải vào đó để thi thố tài năng hay ganh đua tìm danh tiếng, không phải “bệ phóng” cho tên tuổi của họ được công nhận. Các tác phẩm ảnh của họ không cần phải mang “mác” FIAP, vẫn có uy tín, thậm chí rất có “giá” cả về mặt tài chính, lẫn nghệ thuật.

Một sự thật đáng buồn hơn, người ta có thể nhớ, biết tên những nhà nhiếp ảnh báo chí, hay trong các lĩnh vực nghệ thuật, thời trang, quảng cáo… của các hãng truyền thông, các tập đoàn giải trí, nhưng ít ai có thể nhớ tên những người đạt tước hiệu của FIAP hay các giải thưởng cao của FIAP.

Quyền năng của FIAP có lẽ chỉ “gói” trong phạm vi của những nhà nhiếp ảnh trong các câu lạc bộ, hiệp hội nhiếp ảnh các nước. Ảnh hưởng, uy tín của FIAP cũng không ra ngoài phạm vi, một sân chơi ảnh nghệ thuật lớn của những người yêu thích môn nghệ thuật ánh sáng này.

FIAP thực chất chỉ là một Câu lạc bộ nhiếp ảnh lớn mang tầm đa quốc gia, để tập hợp những người chơi ảnh nghệ thuật trên thế giới. FIAP không có một quyền năng gì và cũng không phải thước do cho trình độ, đẳng cấp của những nhà nhiếp ảnh. Tước hiệu được phong của FIAP cũng chỉ có giá trị trong khuôn khổ sân chơi FIAP mà thôi.

"Thành tích" của VN

Nếu xét con số 150 NSNA của Hội NSNAVN được phong tước hiệu của FIAP, thì có thể thấy VN là một quốc gia đang “sở hữu” các tước hiệu FIAP không hề thua kém với các nước có nền nhiếp ảnh nghệ thuật phát triển.

Không những thế, nếu nhìn vào số giải thưởng của VN qua các kỳ thi ảnh quốc tế dưới sự bảo trợ của FIAP, không cuộc thi nào VN không có giải, nhiều khi VN gần như chiếm lĩnh các vị trí cao của giải, có nhiếu lần các NSNA VN còn “ôm” trọn bộ giải thưởng cao của họ.

"Vượt cát" - Huy chương bạc của Hoàng Quốc Tuấn cùng năm


Riêng một NSNA VN từ năm 2002-2005 đã “ẵm” 225 giải thưởng quốc tế, trong đó có 50 giải vàng và có 20 tác phẩm ảnh được treo vĩnh viễn trong bảo tàng một số quốc gia.

Gần đây nhất, trong 2 Biennal của FIAP tổ chức chuyên về ảnh đen trắng 2006, 2008, VN đã dành thắng lợi đoạt World Cup FIAP với bộ ảnh 10 tấm, đánh bại 45 nước còn lại.

Hàng năm, trong số hàng trăm cuộc thi ảnh quốc tế do FIAP bảo trợ, các NSNA VN luôn tham gia với lực lượng “hùng hậu” cùng số ảnh không dưới mấy trăm ảnh cho một cuộc thi, và số giải thưởng mang về cho VN cũng dần tăng theo từng năm, không chỉ những giải khuyến khích, mà là các giải vàng, bạc, thậm chí có cả giải thưởng lớn…

Đã có nhiều người lạc quan cho rằng VN là cường quốc của nhiếp ảnh thông qua những thành tích đạt được ở các cuộc thi ảnh quốc tế dưới sự bảo trợ của FIAP. Có cả những người “hứng “ lên, so sánh nhiếp ảnh VN có thể ngang tầm các quốc gia lớn có ngành nhiếp ảnh phát triển như Mỹ, Pháp, Nhật…

Câu trả lời đã rõ

Nhưng nếu có cái nhìn tỉnh táo và chính xác, thì không nên có sự ảo tưởng về vị trí của nhiếp ảnh nghệ thuật VN. Kể từ năm 1975 đến nay, các giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế danh tiếng WPP, IPA, Pulitzer… ảnh VN không lọt được vào, kể cả shortlist hay finalist, trong khi theo danh sách tham dự, có năm hơn một trăm NSNA VN tham dự trong một cuộc, nhưng ảnh bị loại hết.

Cho tới gần đây, năm 2007, cuộc thi ảnh của WPP, VN chỉ dám tham gia chưa tới 10 người, bởi đẳng cấp và chất lượng của cuộc thi, tự thân các NSNA VN thấy là khó theo được.

Chỉ duy nhất năm 2007, trong cuộc thi ảnh báo chí khu vực Châu Á lần đầu tổ chức ở Thượng Hải- Trung Quốc, VN có được một giải vàng, nhưng như thế không đủ để đánh giá chất lượng, vị trí nhiếp ảnh VN đã ngang bằng hay hơn với các nước khác.

"Anh em" của Bùi Xuân Hoài - Huy chương vàng FIAP 2008


Hơn thế, nếu như có một thống kê đầy đủ những ảnh được giải thưởng quốc tế do FIAP bảo trợ, không khó nhận ra có rất nhiều ảnh được “tha” từ cuộc thi ảnh này sang cuộc thi ảnh khác, chỉ cần đoạt giải ở một cuộc thi mang “mác” FIAP là sang các cuộc thi khác có FIAP bảo trợ, nhất định sẽ “rinh” giải thưởng.

Có những bức ảnh đã chụp từ gần 10 năm về trước, cho tới giờ vẫn được mang đi thi và vẫn được giải vì nó thuộc “chuẩn” của FIAP. Việc 1 ảnh được vài chục giải thưởng của FIAP là chuyện bình thường. Đến nỗi, khi thông tin ảnh VN đoạt giải, khi nghe tên tác giả, là biết ngay ảnh nào, bởi quá quen thuộc. Chính điều đó cũng là một sự “giảm giá” của các giải thưởng quốc tế sau này các NSNA VN đoạt được.

Nhiếp ảnh VN hiện diện và phát triển được gần 140 năm, hơn 55 năm phát triển trong công cuộc bảo vệ, xây dựng đất nước, có rất nhiều thành tích, và được quốc tế công nhận. Nhiều giải thưởng nhiếp ảnh quốc tế, nhiều ảnh của VN được lưu giữ trong bảo tàng các quốc gia, nhiều ảnh của NSNA VN được các nhà xuất bản quốc tế in ấn phát hành.

Nhưng những gì đạt được, cũng cần phải nhận chân, nhiếp ảnh VN trong giai đoạn này có thật sự là “cường quốc” hay chưa, hay chỉ là vẻ bề ngoài lấp lánh những giải thưởng vàng, bạc của FIAP, trong khi những giá trị đích thực của nhiếp ảnh thì VN chưa vươn tới được tầm ngang bằng các quốc gia khác trên thế giới.

  • Hoài Hương
     

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu