“Nghìn lẻ một” khoản thu…

Hàng chục năm nay tình trạng lạm thu tiền trường đầu năm học xảy ra ở nhiều trường học, nhất là tại các đô thị: Hà Nội, tp. Hồ Chí Minh....Thực trạng này rất gây bức xúc trong cha mẹ học sinh, nhất là những gia đình khó khăn, nhưng họ “hổng dám” kêu ca hay phản đối vì ở vào thế “qua sông phải lụy đò”, "con học thóc vay" hoặc cũng phận "cá chuối đắm đuối vì con"…

Niềm vui tới trường. Ảnh: Tintuconline

Mặt khác, nhiều cấp quản lý GD từ cơ sở “ngó lơ” chuyện này, với quan niệm đây là xã hội hoá GD, là chuyện "tự nguyện", có sự "thoả thuận" của cha mẹ học sinh. Thậm chí nhiều vị còn tự hào coi đây là sự năng động, là thành tích của nhà trường biết tận dụng các nguồn lực trong xã hội.

Đã thế, để tranh thủ cảm tình của thầy, cô chủ nhiệm và nhà trường, có không ít vị đại diện cha mẹ học sinh còn đưa ra các khoản đóng góp vô lý, nhưng hiệu trưởng nhà trường đã không hạn chế lại còn khuyến khích. Các khoản thu cứ thế trôi nổi thành…lạm thu.

Giáo sư Phạm Minh Hạc nguyên Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, Chủ tịch Hội Cựu giáo chức Việt Nam từng công nhận: Tôi biết có trường THCS mà cha mẹ học sinh phải đóng góp tới 32 khoản, từ cái chổi trực nhật lớp cũng phải đóng tiền (!)

Trước tình trạng lạm thu tiền trường tràn lan ở Hà Nội, ngày 10/9/2009, Sở GD và ĐT t/p phải tổ chức hội nghị để chấn chỉnh. Tại cuộc họp, ông Nguyễn Hữu Độ, Giám đốc Sở GD và ĐT thừa nhận thực tế hiện nay ở các trường học, ban đại diện cha mẹ học sinh đã đứng ra thu các khoản được coi là "tự nguyện", có "thoả thuận" trong đó nhiều khoản vô lý, gây bức xúc...

Trước đó, báo chí thông tin Trường tiểu học Phú Ninh, huyện Phú Xuyên (Hà Nội) học sinh phải đóng cả các khoản "hao mòn đồ dùng", "vật kỷ niệm", quỹ "chăm sóc cây", tiền "bảo hiểm điện", các loại vở rèn chữ của phòng GD, vở rèn chữ của Hội Chữ thập đỏ, vở rèn chữ mẫu, chữ thẳng... Sở GD-ĐT đã kiểm tra và đi đến kết luận, trong số 23 khoản thu của trường chỉ có một khoản thu học 2 buổi/ ngày là đúng quy định.

Đoàn kiểm tra đã yêu cầu thu hồi và niêm phong những khoản thu không đúng quy định để trả lại cho cha mẹ học sinh vào ngày 16/9. Không biết cấp có thẩm quyền quyết định như thế nào với đề xuất của đoàn kiểm tra và đã thực hiện chưa, hay lại rơi vào “im lặng đáng sợ”, nhất là việc xử lý vị hiệu trưởng trường này như thế nào, hay đổ hết trách nhiệm cho ban đại diện cha mẹ học sinh?

Nếu không việc chỉ đạo và xử lý cũng như "ném đá ao bèo".

Ảnh: VietNamNet

Đó là tiền điện, tiền ga, tiền xà phòng, tiền đồ chơi, tiền đánh máy photo chương trình và trang trí chủ điểm, tiền quà và hoa tặng các mẹ, các cô nhà bếp trong ngày 20/11, Tết Dương lịch, âm lịch, 8/3, tiền liên hoan sinh nhật, liên hoan cuối năm, tiền thưởng cuối năm, tiền tổ chức Noel, tiền Trung thu, Tết thiếu nhi 1/6, tiền đám cưới mẹ X, mẹ Y....tiền dự phòng, hiếu hỷ đột xuất... và còn nhiều khoản thu khác có thể dài đến hết trang A4. Cha mẹ học sinh cứ thế mà nộp.

Nhiều trường còn có sáng kiến làm sẵn một phong bì, giáo viên chủ nhiệm ghi tất cả các khoản tiền cần nộp giao cho học sinh. Cha mẹ học sinh cứ thế, nộp đủ tiền vào phong bì và đưa trực tiếp cho GVCN. Họ không hề được nhận giấy biên nhận hay được ký vào sổ thu, nhưng vì nể, vì ngại…nên không ai dám nói.

Hầu hết các khoản lạm thu vô lý như thế chắc chắn không phải do các ông bố, bà mẹ nghĩ ra mà do lãnh đạo nhà trường. Nhưng khi sự việc “đổ bể” hay báo chí lên tiếng, người ta đều đổ lỗi cho ban đại diện cha mẹ học sinh. Ngay cả ông giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội trong cuộc họp ngày 10/9/2009 mới đây cũng phát biểu: Hiện nay ở các trường học, nhiều ban đại diện cha mẹ học sinh đã đứng ra thu các khoản...

Trong khi đó, theo bà Trưởng phòng GD-ĐT quận Hà Đông (Hà Nội) Vũ Thị Tân Trang: “Thường thì hiệu trưởng nhà trường "xi nhan" thế nào, thì ban phụ huynh thu thế ấy. Thực tế ban phụ huynh chỉ là tiếng nói của hiệu trưởng. Nhưng khi có vấn đề lạm thu lạm chi, nhiều người kêu ca thì hiệu trưởng lại nói việc ấy do ban phụ huynh tự nguyện, đã thoả thuận, nhà trường không biết, tôi không biết”.

…Hay chuyện quản lý GD “mù” luật?

Theo Chương VI Luật GD 2005, điều 93 quy định: Nhà trường có trách nhiệm chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để thực hiện mục tiêu nguyên lí GD. Theo điều khoản này, nhà trường mà đại diện cao nhất là hiệu trưởng phải chủ động phối hợp với gia đình chứ không phải ban đại diện cha mẹ học sinh muốn làm gì thì làm.

Điều đó, có nghĩa là hiệu trưởng không thể “theo đuôi”, bị động mà phải chủ động phối hợp với ban đại diện cha mẹ học sinh để tiến hành thực hiện các mục tiêu nguyên lý GD. Nếu hiệu trưởng nói, lạm thu là do ban cha mẹ học sinh chủ trương, hiệu trưởng không biết, có nghĩa là ông hiệu trưởng đó không hiểu Luật GD 2005, hoặc hiểu luật mà “lờ” luật?

Các cấp quản lý GD trên cấp trường cũng phải hiểu quyền chủ động của mình, có nghĩa là GD phải chịu trách nhiệm chính, chủ động trong việc phối hợp với gia đình- xã hội để thực hiện các nhiệm vụ.

Điều 96 của Luật GD cũng nêu rõ: Ban đại diện cha mẹ học sinh được tổ chức trong mỗi năm học ở GD mầm non, GD phổ thông, do cha mẹ hoặc người giám hộ học sinh từng lớp từng trường cử ra thực hiện các hoạt động GD. Không tổ chức ban đại diện cha mẹ học sinh liên trường và các cấp hành chính.

Nhưng cho tới nay, nhiều người vẫn còn nhầm lẫn giữa tổ chức hội phụ huynh học sinh trước đây, với ban đại diện cha mẹ học sinh theo điều 96 đã quy định.

Ảnh: VietNamNet

Trong khi đó, nhiều sở GD và ĐT lại đưa ra một quy trình đại hội gồm nhiều bước, trong đó bước cuối cùng là sở hoặc phòng GD chuẩn y danh sách ban đại diện cha mẹ học sinh (danh sách này là kết quả bầu cử tại đại hội). Hướng dẫn của các sở GD-ĐT như vậy là chưa hiểu điều 96 Luật GD. Mặt khác, nếu phải làm nhiều bước như vậy thì sẽ mất rất nhiều thời gian, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động của nhà trường và lại thêm tốn kém.

Nếu sở hoặc phòng GD chuẩn y danh sách ban đại diện cha mẹ học sinh còn là vi phạm điều 96 vì điều này quy định, không tổ chức ban đại diện cha mẹ học sinh liên trường và các cấp hành chính. Thực tiễn trên cho thấy, bên cạnh việc quản lý lỏng lẻo, hoặc cố tình làm ngơ cho các cơ sở GD lạm thu, còn rất nhiều cấp quản lý GD lãnh đạo, chỉ đạo cơ sở nhưng lại chưa hiểu, chưa nắm vững Luật GD, hay cố tình “lờ” luật?

• Trần Hữu Trù