Hành trình mùa đông hay chàng trai chạy trốn tình yêu
Toàn bộ tập bài hát Winterreise là câu chuyện về một chàng trai quyết định trốn chạy khỏi người mình yêu, rời bỏ ngôi làng nơi cô gái đang sống và ra đi ngay giữa một đêm mùa đông đầy tuyết và hoang vắng. Mùa đông như thế - dường như càng khắc nghiệt hơn với bi kịch của một trái tim đang tan nát.
Tác phẩm: Winterreise, D. 911 (Winter Journey - Hành trình mùa đông)
Tác giả: Franz Schubert (Áo)
Phổ thơ: Wilhelm Müller (24 Lieder)
Biểu diễn: Dietrich Fischer-Dieskau (giọng Baritone – nam trung)
Piano: Jörg Demus
****
Winterreise (Winter Journey) - Cuộc hành trình mùa đông là tập thơ gồm 24 bài của nhà thơ lãng mạn người Đức Wilhelm Müller. Tập thơ được biết đến rộng rãi qua phần phổ nhạc của nhà soạn nhạc tài năng người Áo Franz Schubert – khi đó mới 30 tuổi.
Trước đó Schubert đã phổ nhạc cho một tập thơ khác của Wilhelm Müller, Die Schone Mullerin (D.795, Cô con gái xinh đẹp của người thợ xay) và sau này là Schawanengesang (D. 957, Những bài hát của chim thiên nga).
 |
|
Nguồn: photocase.com |
Toàn bộ tập bài hát là câu chuyện về một chàng trai quyết định trốn chạy khỏi người mình yêu, rời bỏ ngôi làng nơi cô gái đang sống và ra đi ngay giữa một đêm mùa đông đầy tuyết và hoang vắng. Mùa đông như thế - dường như càng khắc nghiệt hơn với bi kịch của một trái tim đang tan nát. Tuyệt vọng và cô đơn, giận hờn và ngạo nghễ.
Một chặng đường rất dài qua 24 lieder là một câu chuyện kể. Mở đầu bằng bài hát Chúc ngủ ngon! (Gute Nacht!) – một lời chia tay dịu dàng và đau buốt trước khi anh tạm biệt cô và lên đường trong đêm tối. Cô không thuộc về anh. Cô đã yêu người khác rồi, và họ còn sắp làm đám cưới nữa chứ, anh phải đi thôi.
|
Lied 1: Gute Nacht |
Ta đã đến đây như người xa lạ
Và cứ thế rời đi
Chỉ có tháng Năm an ủi
Bằng sắc hoa dịu dàng
Em nói yêu ai thế?
Đám cưới nào nữa đây?
Thế giới chuyển màu xám
Mưa tuyết phủ trắng đường
Ta chẳng thể lựa chọn thời gian
Để bắt đầu cuộc hành trình cô độc
Anh sẽ tìm thấy con đường mình bước
Dù là trong bóng đêm
Tình yêu thích lang thang
Chúa đã làm như thế
Dù anh hay người khác
Em yêu, hãy ngủ ngon !
Chẳng đánh thức em đâu
Anh không làm như thế
Bước chân đi thật khẽ
Trước cánh cửa đóng rồi
"Ngủ ngon, em yêu nhé!"
Chỉ còn dòng chữ thôi
Viết trên cánh cổng gỗ sồi
Như trái tim anh vậy
Từ cái đêm chia tay ấy, chàng trai lang thang trong vô định. Con đường đi xa vùng đất này sao mà dài đến thế, anh ngắm nhìn chiếc chong chóng gió, anh ngắm nhìn ánh trăng bạc chiếu xuống mặt đất, trò chuyện với cây cỏ, dòng sông, hay những con vật anh gặp trên đường. Một nỗi cô đơn dài hơn đêm bao phủ.
Lied thứ 4 Cóng lạnh (Erstarrung) – Trên con đường rời khỏi ngôi làng, anh tìm kiếm trên nền tuyết trắng dấu chân của người yêu, nơi họ thường đi dạo cùng nhau tay trong tay giữa những cánh đồng hoa và cỏ xanh mơn mởn.
Anh muốn hôn lên mặt đất và mặc kệ nước mắt nóng bỏng đang rơi, cho đến khi băng tan chảy để có thể nhìn lại nơi anh và cô đã đặt chân lên. Nhưng những bông hoa đã chết bởi giá lạnh của mùa đông, giống như trái tim anh vậy.
|
Lied 4: Erstarrung |
Tuyệt vọng tìm trên tuyết
Dấu vết đôi chân nàng
Nơi cánh tay em đang ôm choàng
Băng qua đồng cỏ xanh mơn mởn
Ta muốn hôn mặt đất
Qua tuyết băng lạnh lùng
Với nước mắt rơi, nóng bỏng
Chạm tới mặt đất trong
Nơi ta tìm thấy niềm hy vọng, tươi như cánh hoa
Hay thấy cỏ mềm xanh mượt?
Nhưng những bông hoa đã chết rồi
Lớp đất cằn khô trắng
Sẽ chẳng còn kí ức
Theo đuổi tận nơi này
Nơi nỗi đau ngừng lại
Chẳng còn ai nhắc về nàng nữa, phải không?
Bóng hình em đóng băng
Trong tim ta ngưng đập
Khi nào bừng tỉnh giấc
Hình bóng có chảy tan?!
 |
|
Nghệ sĩ Opera Dietrich Fischer-Dieskau |
Ảnh hưởng của ông đến thế hệ những người biểu diễn cũng như khán giả yêu nhạc toàn thế giới lớn đến mức ngày nay nếu người ta nói về Lieder thì cái tên Fischer-Dieskau luôn hiện ra như một chuẩn mực hoàn mĩ.
Khả năng kiểm soát và điều tiết hơi thở của ông khiến cho bài hát mềm mại, ấm áp và vẫn thể hiện dầy dặn cảm xúc của từng câu từ. Ngay cả những đoạn ngắt nhịp hay ngắt câu của ông cũng thể hiện chính xác rung động của lời thơ – như thể ông đã lặng ngắm, đã đắm mình trong suy tưởng và đang nói lên tâm trạng của chính mình.
Lied thứ 19 – Con đường đã khá xa rồi, anh sắp rời khỏi ngôi làng – Ảo ảnh (Täuschung) là khi anh nhìn thấy ánh trăng phản chiếu trên con đường đầy tuyết anh đang đi, hay một nơi nghỉ chân ấm áp, hoặc thậm chí là gương mặt của một người đã lừa dối anh.
|
Lied 19: Täuschung |
Ánh sáng nào lấp lánh nhảy bên ta
Như bạn đường thân thiết
Quyến rũ kẻ lang thang
Ta mê mải dõi nhìn
A! Ta – một người lang thang khốn khổ
Vui sướng khi rơi vào trò đùa vui
Ánh sáng rực rỡ và mái nhà yên ấm
Xa thật xa tuyết lạnh, sợ hãi hay đêm đen
Và chỉ có tâm hồn đang yêu
Ảo ảnh mới có thể dối lừa như thế
Bằng một chiến thắng quá đỗi ngọt ngào.
Có lẽ chỉ Chúa mới biết tại sao Schubert lại yêu thích thể loại lieder đến như vậy. Có thể bởi ông đã trải qua tuổi thơ và cuộc sống đầy khó khăn, khi đó tính chất lãng mạn, nhạy cảm trong tâm hồn đã đưa ông đến với lieder và ghi dấu ấn của mình đậm nét.
Lieder thường được xem là thể loại sáng tác chủ yếu của giới nhạc sĩ nghiệp dư cuối thế kỷ 18. Thời kì đó giới soạn nhạc, sáng tác, phê bình xem nhạc kịch hoặc nhạc lễ mới là hình thức âm nhạc nghệ thuật cao nhất về thanh nhạc. Nhưng Franz Schubert - người được mệnh danh là Hoàng tử của Lieder (Prince of Lieder) - đã thay đổi vận mệnh của thể loại này.
Trong cuộc đời tài hoa bạc mệnh chỉ vỏn vẹn 31 năm, Schubert đã để lại cho hậu thế hơn 600 bài hát, lối cách tân trong cách phổ thơ (không chỉ phổ thơ rập theo từng khổ như truyền thống-strophic setting), những thủ pháp biểu đạt, đồng thời khơi gợi một dòng mạch sáng tác cho cả một di sản lieder đồ sộ với sự đóng góp vĩ đại của những nhà soạn nhạc truyền thống âm nhạc Áo- Đức sau này, như Robert Schumann , Brahms, Hugo Wolf , Mahler hay Webern...
Đó là thành tựu phi thường mà lịch sử âm nhạc phương Tây mãi còn ghi nhớ.
Các bài viết cùng tác giả:
>> Bản Romance của Ruồi trâu
>> Polonaise – Tình yêu và nỗi nhớ nhung xứ sở
>> Peter và chó sói – khúc khải hoàn của Peter dũng cảm