Gã say ngày xuân
(TuanVietNam) - Gã say ngày xuân (nguyên tác thơ Lý Bạch) chủ yếu mang tính hài hước ở việc gợi lên cảnh thiên nhiên và sự quay cuồng say sưa của một gã trẻ tuổi. Tại đây, Mahler đã sử dụng một loạt hiệu ứng hòa âm và dàn nhạc lạ lùng.
Lied: GÃ SAY NGÀY XUÂN
Trích giao hưởng-ca khúc "Bài ca trái đất"
Âm nhạc: Gustav Mahler
Lời thơ: Lý Bạch
Thể hiện: Peter Schreier (tenor) và Dàn nhạc giao hưởng đài phát thanh Frankfurt
(chỉ huy: Eliahu Inbal)
***
Gustav Mahler (1880 – 1911) là nhà tư tưởng lớn cuối cùng của âm nhạc hậu Lãng mạn, một nhân vật kỳ lạ cả ở khía cạnh con người lẫn khía cạnh nghệ sĩ. Sinh thời, Mahler được hoan nghênh khắp mọi nơi trên cương vị nhạc trưởng nhưng tài năng của ông trong lĩnh vực sáng tác chưa được công nhận đầy đủ.
 |
|
Chân dung nhà soạn nhạc Gustav Mahler - Nguồn: wordpress.com |
Ngày nay Mahler, người đã sáng tác ra những bản giao hưởng đồ sộ và lạ kỳ, ở trong số những tác giả giao hưởng được ghi âm nhiều nhất. Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam đã lên kế hoạch công diễn kiệt tác đồ sộ nhất của Mahler – Giao hưởng Một Ngàn đúng dịp kỉ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Kế hoạch này nằm trong khuôn khổ dự án Mahler cyrcle (Chùm tác phẩm của Mahler) được triển khai từ năm 2007 đến năm 2011, kỉ niệm 100 năm ngày mất của Mahler.
Tài năng sáng tác nổi bật của Mahler chỉ tập trung ở hai thể loại là lied (ca khúc nghệ thuật Đức) và giao hưởng. Việc ông thường xuyên kết hợp các yếu tố thanh nhạc vào sáng tác giao hưởng đã đem lại thành quả trọn vẹn cho một quá trình bắt đầu từ bản Giao hưởng No. 9 của Beethoven, minh chứng rằng âm nhạc của ông có cội rễ chắc chắn nằm trong truyền thống giao hưởng Đức.
Trong Das Lied von der Erde (Bài ca trái đất), Mahler đã hòa trộn hai hình thức sở trường thành một bản giao hưởng–ca khúc lớn, mặc dù bề ngoài nó có vẻ như một bộ 6 ca khúc với phần đệm của dàn nhạc. Tác phẩm này thực chất chính là bản giao hưởng thứ 9 của Mahler, được viết tiếp sau Giao hưởng No. 8 hay còn gọi là Giao hưởng Một Ngàn.
 |
|
Cover của một tập Bài ca trái đất (Gustav Mahler) |
Mahler là một người rất mê tín. Sau khi đã viết được 8 bản giao hưởng, ông rất e sợ vì tiếp theo sẽ là bản thứ 9. Ông thấy rằng trong số những người tiền bối nổi tiếng của mình, Beethoven không vượt qua được con số này và Bruckner cũng vậy. Nỗi e sợ của Mahler càng tồi tệ hơn khi ông khám phá ra rằng hai tác giả giao hưởng lớn khác là Schubert và Dvorak cũng là nạn nhân của cùng một giới hạn (9 bản giao hưởng) mà việc xuất bản lộn xộn vào thời kỳ đó đã bỏ sót một số tác phẩm của họ và che giấu sự thật này.
Để xoa dịu nỗi e sợ của mình, ông không đánh số bản giao hưởng tiếp theo mà gọi Bài ca trái đất là "Một bản giao hưởng cho Tenor, Alto (hoặc Baritone) và dàn nhạc." Tuy nhiên có vẻ như định mênh không dễ bị đánh lừa. Nghĩ rằng nguy hiểm đã qua, Mahler lại tiếp tục đánh số bản giao hưởng tiếp sau Bài ca trái đất là Symphony No. 9 và qua đời khi đang soạn Giao hưởng No. 10.
Bài ca trái đất tiêu biểu cho sự tinh tế và cô đọng của phương tiện và cách biểu hiện trong Giao hưởng Một Ngàn. Đây là một tổng thể giao hưởng hợp nhất vì 6 ca khúc được tổ chức thành 4 phần tương tự như các chương giao hưởng. Ngôn ngữ hòa âm và diễn cảm của Mahler mạnh mẽ đến mức ông có thể tạo ra một hiệu quả lũy tiến hợp nhất những ca khúc này thành một thực thể ngữ nghĩa và nghệ thuật độc đáo.
Lời ca của Bài ca trái đất được rút từ tập thơ dịch Die chinesische Flöte (Cây sáo Trung Hoa) của Hans Bethge, xuất bản vào mùa thu năm 1907. Hans Bethge dịch các bài thơ Trung Hoa cổ này từ bản dịch tiếng Pháp của Marquis D"Hervey-Saint-Denys. Trong Bài ca trái đất, Mahler sử dụng bản dịch tiếng Đức 7 bài Đường thi của Lý Bạch, Trương Kế, Mạnh Hạo Nhiên và Vương Duy.
|
|
|
Gã say ngày xuân của Mahler sử dụng lời thơ Lý Bạch, gợi lên cảnh thiên nhiên |
Chương skerzo của cấu trúc giao hưởng trong Bài ca trái đất chính là chùm 3 ca khúc (số 3, 4 và 5) với lời thơ của Lý Bạch: Von der Jugend (Tuổi thanh xuân); Von der Schönheit (Về mỹ nhân); Der Trunkene im Frühling (Gã say ngày xuân). Cả 3 ca khúc đều ngắn, giọng điệu sáng sủa hơn 2 ca khúc đầu và mang tâm trạng luyến tiếc quá khứ.
Mặc dù có một đoạn trung tâm đầy khao khát nhưng Der Trunkene im Frühling (Gã say ngày xuân) lại chủ yếu mang tính hài hước ở việc gợi lên cảnh thiên nhiên và sự quay cuồng say sưa của một gã trẻ tuổi. Tại đây, Mahler đã sử dụng một loạt hiệu ứng hòa âm và dàn nhạc lạ lùng.
Giao hưởng-ca khúc Bài ca trái đất mang tính chất riêng tư, thân tình với phong cách đối âm phương Đông chiếm ưu thế. Nó là sự kết hợp hoàn hảo giữa thơ và nhạc, giữa Đông và Tây, giữa cổ và kim mà nếu cảm nhận được một lần bạn sẽ không dễ lãng quên.
|
Der Trunkene im Frühling (Gã say ngày xuân) |
