Chuyện về "cây nhiệt đới" Trường Sơn

Tuần Việt Nam giới thiệu bài viết Chuyện về "cây nhiệt đới" của Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng, trích trong sách Trường Sơn - có một thời như thế do NXB Trẻ phát hành năm 2009. sự kiện nóng

CHUYỆN VỀ "CÂY NHIỆT ĐỚI"

Thiếu tướng NGUYỄN BÁ TÒNG -  Anh hùng lực lượng võ trang, Nguyên Cán bộ công binh Trung đoàn 98

Tiết trời cuối tháng 3 đầu tháng 4 nơi tôi chốt giữ đảm bảo giao thông đã có những trận mưa rào đầu mùa. Lúc này ở nước ta là tiết cuối xuân sang hạ, cây cối đâm chồi nẩy lộc, màu xanh, màu của sự sống trải rộng mênh mông. Vậy mà nơi đây cả một cánh rừng chiều dài trên 10 cây số, chiều sâu tính từ đường ôtô vào hai ba trăm mét tất cả một màu xám xịt đứng im lìm vì chất độc, đạn, bom máy bay Mỹ trút xuống làm cho cỏ cây trơ trụi chết đứng.

Tại trọng điểm Ubô ngã ba La Hạp đường 128, trên đất nước Triệu Voi thuộc Binh trạm 34 quản lý, lớp lớp bùn đất, bùn đá bạc trắng cả một triền núi dài trên cả cây số, ngày cũng như đêm không bao giờ ngớt tiếng gầm rú, tiếng bom giật, đạn réo của máy bay Mỹ.

Sức tàn phá khủng khiếp của các đợt oanh kích bằng không quân của Mỹ đã làm cho cả một vùng rừng nguyên sinh đầy sức sống thơ mộng trở thành một vùng chết thảm thương, đến cả loài chim sâu nhỏ nhoi cũng không còn nơi sinh sống. Chỉ có bộ đội Trường Sơn, mà cụ thể là Đại đội 6 Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 98, vẫn kiên cường bám trụ mở đường tránh, phá bom, lấp hố bom, cứu chữa thương binh, hướng dẫn các đoàn xe đêm đêm đưa hàng vào chiến trường.

Nguồn: wordpress.com


Tôi nhớ đó là ngày 03-4-1970, phiên trực chiến của tiểu đội, từ 5 giờ sáng đến 16 giờ chiều, chúng tôi đã phải chịu 3 trận đánh phá của máy bay F4, F105, B52 với đủ các loại bom phá, phát quang, từ trường, nổ chậm, bom bi và vướng nổ, cứ mỗi đợt đánh xong chúng tôi lại phải khắc phục hậu quả, phá những quả bom chưa nổ sát đường ôtô, lấp những hố bom trúng đường, khó nhất là bom vướng nổ.

Trước khi giao ca giữa máy bay phản lực với máy bay AC130 là chúng trút bom vướng nổ, nhiều ngày không thể phá hết được chỉ giải quyết trên mặt đường và chiều sâu hai bên đường 15m để thông đường cho xe hàng vào. Sau khi khắc phục đường xong, tôi nhìn đồng hồ trên tay, lúc này là 16 giờ 30 phút, tôi phán đoán giờ này đến khi xe hàng vào sẽ không còn đợt hoạt động nào của máy bay nữa, dòng suy nghĩ của tôi chưa dứt thì máy bay đã ập đến, một tốp 2 chiếc F4 ào tới, chúng lượn một vòng rồi chúc đầu phóng 4 quả bom.

Tôi quan sát thấy vị trí bom rơi cách đài quan sát khoảng 200m, cách đường ôtô 30m, nhưng chờ hồi lâu không thấy bom nổ, tôi gọi điện về sở chỉ huy báo cáo, anh Bằng – trung đội trưởng lệnh "đồng chí vào kiểm tra, chỉ được phép mặc quần lót, không được mang bất cứ vật gì có kim loại, có thể là bom nổ chậm hẹn giờ hoặc bom từ trường, chú ý bom vướng nổ." Tôi làm đúng theo mệnh lệnh, nhưng tìm mãi không thấy dấu vết bom, tôi quay lại đài quan sát báo cáo, sở chỉ huy lệnh tiếp "điều thêm hai chiến sĩ cùng vào tìm, phải giải quyết xong trước 19 giờ".

Cả ba chúng tôi sục sạo đi lại hai ba lượt, vị trí đã định vị khi ở đài quan sát, rất may trong đống cây đổ ngổn ngang có một loại cây lạ không lá, tôi liền tới sát gọi hai đồng chí chiến sĩ cùng quan sát, rồi cho hai chiến sĩ quay về chốt báo cáo ngay, xin chỉ huy hướng xử lý. Hai chiến sĩ quay lại thông báo đây là cây nhiệt đới, lệnh tìm thu hết và xử lý bằng việc buộc túm các râu ăng ten lại, để chắc ăn tôi còn quấn trên đầu các ăng ten bằng vải áo lót xé ra, chỉ sau nửa giờ chúng tôi tìm được cả 4 cây nhiệt đới xong trước 19 giờ kém 10, cũng là lúc xe hàng đầu tiên tới đỉnh dốc, nơi chúng tôi chốt bảo vệ xe qua.

Cây nhiệt đới lẫn lộn giữa cây cối bình thường, rất khó
phát hiện ra - Nguồn: bachkhoatoanthu.gov.vn

Hôm sau, tôi cưa một cây nhiệt đới thành hai nửa, lấy ra ba tầng linh kiện điện tử và đọc tài liệu mới hiểu. Thực chất là bộ cảm ứng thu các chấn động, được Mỹ chế tạo thành nhiều loại, loại cho biệt kích đem đi đặt, loại cho máy bay thả bằng dù treo trên các cây rừng, còn một loại trang bị cho F4 phóng, mỗi dàn 8 ống phóng, thông thường F4 mang 2 dàn 16 ống phóng, loại trang bị cho F4 được cải tiến từ bộ cảm ứng ASID được gọi là cây nhiệt đới.

Tiếng Anh gọi là Tranggenradio, nghĩa là trinh sát điện tử, một cái tên rất kiêu được tuyên truyền là loại vũ khí siêu lợi hại, biết tất cả mọi hoạt động của bộ đội ta, cây nhiệt đới có loại ngắn, loại dài, thông thường chúng thả loại thân dài 1,24m, đường kính thân 7,6cm, đường kính đuôi 11,7cm, nặng 16,8kg (trông giống như quả đạn tên lửa).

Bên trong chứa ba tầng linh kiện điện tử gồm các loại bóng bán dẫn, tụ, kháng… được bao bọc bằng lớp nhựa dầy hỗn hợp rất cứng, một khối pin lớn và một micro nối với cần ăngten. Cấu tạo bộ ăngten gồm 4 râu, một râu thẳng lên trời, ba râu còn lại xòe ba góc, tất cả là màu xanh lá cây trông như một cây rừng rất khó phát hiện. Mục tiêu của cây nhiệt đới là phát hiện chấn động mặt đất, đối với người cự ly phát hiện 25-35m, ôtô từ 200-300m, thời gian hoạt động từ 65-70 ngày.

Quy trình hoạt động của cây nhiệt đới là thu các tiếng động và chấn động, phát tín hiệu lên không trung cho một máy bay ở độ cao 15-20km, máy bay lập tức phát về trung tâm xử lý. Trung tâm này Mỹ đặt ở đảo Guam. Trung tâm xử lý xác định tiếng động của người hay ôtô, xe máy, kho tàng, xác định tọa độ khu vực, sau đó truyền tín hiệu về sở chỉ huy. Chỉ huy sở kiểm tra lại và điều động máy bay ở khu vực gần nhất đến oanh tạc.

Quy trình xử lý phát tín hiệu thông tin từ cây nhiệt đới đến các bộ phận chỉ diễn ra trong giây phút. Cây nhiệt đới gây không ít khó khăn cho ta thời kỳ đầu khi ta chưa phát hiện và xử lý được. Sau này ta phát hiện và xử lý được thì cây nhiệt đới không còn tác dụng, thậm chí gây khó khăn và tổn thất ngược lại cho địch.

Bìa sách Trường Sơn - có một thời như thế

Tôi đọc tài liệu và thực tế tháo máy ra quan sát đã hiểu được tính năng tác dụng của cây nhiệt đới, liền bàn với chỉ huy và anh em đem ba cây nhiệt đới thu được trả về vị trí cũ, bố trí một đài radio và một máy phát điện, cứ đúng 19 giờ 30 cho phát hai loại máy đến 22 giờ cho tắt, cứ thế 3 đêm liền. Còn đường ôtô cho mở một đường tránh cách 3km, địch có đánh cũng không ảnh hưởng kế hoạch vận chuyển.

Đúng như dự đoán, đến ngày thứ 5 khi gà rừng vừa cất tiếng gáy phía xa báo hiệu buổi sáng, đã thấy một máy bay OV10 vè vè lượn đi lượn lại, cứ xoáy tròn khu vực chúng tôi nghi binh địch, chúc đầu phóng một quả đạn khói vào đúng vị trí của ba cây nhiệt đới rồi chuồn thẳng.

Chỉ 10 phút sau, hai biên đội F4 và F105 gồm 4 chiếc lao đến gầm rít, lượn hai vòng rồi bổ nhào trút bom phá, bom bi, bom cháy phát quang, chúng dốc vào một khoảng rừng còn sót lại sát trọng điểm, làm cho cây đổ ngổn ngang, cháy đen nham nhở, lẫn với đất đỏ, bùn suối bị bom đào hất tung tóe, trông cảnh tượng thật thảm thương.

Cứ thế chúng oanh tạc 3 lần trong ngày, hàng chục tấn bom đạn ném xuống khu rừng trống vắng, cá suối chết trắng trôi dạt xuống cuối nguồn, anh em vớt về tổ chức buổi liên hoan mừng chiến công, tất cả các món luộc, rán, nướng, nấu măng đều là cá do máy bay địch cung cấp, cộng với rượu cần, xôi dân bản cho tạo thành bữa liên hoan thịnh soạn sôi nổi.

Nhiều chiến sĩ trẻ vừa ăn vừa hát, nào là Tiểu đội xe không kínhTrường Sơn Đông, Trường Sơn Tây của Phạm Tiến Duật – Hoàng Hiệp, Quả bom câm của Doãn Nho, Cùng anh tiến quân trên đường dài của Huy Du, bữa liên hoan vui vẻ thực sự, đã tạo niềm phấn chấn cho đơn vị. Có chiến sĩ vẻ mặt tươi cười nói "Các anh ơi trận này ta chơi thằng Mỹ một quả đẹp quá; nhưng phải nghĩ kế tiếp chứ, để trận sau ta thắng to hơn, đẹp hơn", "Vỏ quýt dày có móng tay nhọn", cả đơn vị cười sảng khoái.

  • Thiếu tướng Nguyễn Bá Tòng (Sách Trường Sơn - có một thời như thế, NXB Trẻ, 2009)
     
* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu