Bản nhạc: FLIGHT OF BUMBLE BEE (Chuyến bay của ong vàng)
Trích opera “Câu chuyện về vua Saltan”
Tác giả: Nikolai Rimsky-Korsakov
Thể hiện: Dàn nhạc giao hưởng Luân Đôn (Chỉ huy: Eugene Goossens) 
***** 

Là một thành viên của nhóm Moguchaya kuchka (nhóm "Hùng mạnh" - gồm 5 nhà soạn Nga nhạc lấy đấu tranh cho nghệ thuật dân tộc làm tôn chỉ, mục đích hoạt động), Nikolai Rimsky-Korsakov có nhiều sáng tác mang tính mô tả, gắn liền với thế giới cổ tích, thiên nhiên và thi ca Nga. 

Rimsky-Korsakov viết khá nhiều opera (15 vở hoàn thiện, 4 vở khác ở dạng phác thảo). "Câu chuyện về vua Saltan" là vở opera thứ mười của ông, sáng tác năm 1889 nhân dịp kỉ niệm 100 năm ngày sinh của đại thi hào Aleksandr Pushkin.

Một cảnh trong vở Opera "Câu chuyện về vua Saltan" Nguồn: mariinsky.ru

Libretto của vở này được Vladimir Belsky viết dựa theo truyện thơ "Câu chuyện về vua Saltan, về con trai ngài - hoàng tử vinh quang và tráng sĩ hùng mạnh Gvidon Saltanovich cùng nàng công chúa Thiên nga kiêu hãnh" của Pushkin. Âm nhạc của vở này cũng được biết đến nhiều nhất trong số các opera của Rimsky-Korsakov, cả ở hình thức opera lẫn hình thức tổ khúc. 

Chuyến bay của ong vàng là đoạn nhạc nổi tiếng nhất trong opera "Câu chuyện về vua Saltan". Nó trở nên quen thuộc với thính giả ngang với bất cứ khúc nhạc nào trong “Scheherazade” Op. 35 - tổ khúc giao hưởng tuyệt vời của Rimsky-Korsakov lấy cảm hứng từ truyện “Nghìn lẻ một đêm”. Chuyến bay của ong vàng xuất hiện trong nhiều thu âm “Tổ khúc Câu chuyện về vua Saltan” mặc dù ban đầu tác giả không hề đưa nó vào tổ khúc này. 

Cảnh đức vua Saltan tạm biệt hoàng cung và lên đường (Minh họa của danh họa Nga Ivan Bilibin - Nguồn: wikipedia.org)

Gvidon mau chóng lớn lên thành một chàng trai khỏe mạnh. Trên đường tìm kiếm thức ăn, chàng cứu sống một con Thiên nga thần bị mắc vào một chiếc diều. Biết ơn chàng, Thiên nga tạo dựng thành phố Ledenets trên đảo để chàng trị vì. 

Đảo Buyan, nơi mẹ con hoàng tử Gvidon giạt vào (Minh họa của danh họa Nga Ivan Bilibin Nguồn: wikipedia.org)

Mặc dầu trong vở opera, Thiên nga hát suốt phần đầu của đoạn Chuyến bay của ong vàng nhưng tuyến giai điệu mang lời ca không được kết dính với đoạn nhạc và dễ bị xao lãng. Đặc điểm này, cùng với việc đây là tiết mục kết cảnh, đã khiến người ta dễ dàng rút ra trích đoạn để biểu diễn như một tác phẩm độc lập cho dàn nhạc.  

Dàn dây bắt đầu mô phỏng tiếng vo vo gấp gáp của côn trùng, chuyển tải một cách xuất sắc hình ảnh về một chú ong bận rộn đang lao đi vun vút. Flute, và sau đó là clarinet tham gia vào khung cảnh ngộ nghĩnh.

Mặc dù phải chạy vô số nốt với một tốc độ chóng mặt, mỗi nghệ sĩ trong dàn nhạc có thể chỉ coi đây là một trò vui. Cuối cùng, chủ đề con tầu nga được chơi trên nền pizzicato của dàn dây. Với thời lượng chưa đến 2 phút, cả đoạn nhạc rực rỡ sắc mầu và ngay lập tức hấp dẫn thính giả. 

Chuyến bay của ong vàng cũng xuất hiện dưới nhiều phiên bản chuyển soạn cho nhạc cụ độc tấu, cho violon và piano, cho hòa tấu kèn đồng cùng nhiều cách kết hợp nhạc cụ khác nữa. Ở nhiều phiên bản cho nhạc cụ độc tấu, nó trở thành khúc nhạc chuẩn mực phô diễn được trình độ bậc thầy của nghệ sĩ, chẳng hạn như những bản chuyển soạn cho piano độc tấu của Sergei Rachmaninov hay Georges Cziffra. 

Opera "Câu chuyện về vua Saltan" khép lại bằng một cảnh ngập tràn hạnh phúc. Gia đình vua Saltan được đoàn tụ sau bao năm tháng cách xa. Dân chúng hân hoan trước đám cưới của hoàng tử Gvidon và nàng công chúa Thiên nga. Nhưng từ đó đến nay, “chú ong vàng” mà Nikolai Rimsky-Korsakov sáng tạo ra vẫn miệt mài phô diễn những chuyến bay gấp gáp không ngừng nghỉ… 

• Ngọc Anh