Bất tử như tình yêu của Mimì
Musetta, với cá tính mạnh mẽ hơn Mimì, đã quyết định rời bỏ Marcello vì không thể chịu đựng nghèo khổ thêm nữa. Còn Mimì đau yếu thì vì quá nặng lòng với Rodolfo nên thanh thản trút hơi thở cuối cùng tại căn phòng áp mái nơi tình yêu của cô và Rodolfo nảy nở, dù trước đó Rodolfo chủ ý rời bỏ cô vì mong cô được sống.
Trích đoạn trong Màn I opera La Bohème
Âm nhạc: Giacomo Puccini
Libretto: Giuseppe Giacosa & Luigi Illica
Thể hiện: Luciano Pavarotti (tenor) và Mirella Freni (soprano)
*****
|
Aria: Che gelida manina |
Bài viết mừng Noel và kỉ niệm 150 năm ngày sinh Giacomo Puccini: 22/12/1858 – 22/12/2008
 |
|
Pavarotti và Freni trong La Bohème |
Tại một căn phòng áp mái ở Khu Latin, Paris vào đêm Giáng sinh, khi những người bạn cùng phòng trọ tới quán Café Momus gần đó thì chàng thi sĩ Rodolfo ở lại một mình để hoàn tất bản thảo dở dang.
Bỗng có tiếng gõ cửa và cô hàng xóm Mimì bước vào, trên tay cô là ngọn nến mới bị tắt cần châm lại lửa.
Có thể vì vẻ đẹp trong sáng của Mimì, có thể vì dư vị của ly rượu vang vừa uống, có thể vì nỗi cô đơn của nhiều Giáng sinh đã qua dồn tụ lại, có thể vì cây nến trong phòng Rodolfo cũng đã "tình cờ" bị tắt mà Rodolfo đã nắm lấy bàn tay run rẩy của Mimì để thổ lộ những ước mơ của mình dưới ánh trăng mờ chiếu vào căn phòng áp mái.
Che gelida manina (Bàn tay nhỏ nhắn mới giá lạnh làm sao!), aria của Rodolfo (giọng tenor), không chỉ nổi tiếng trong giới thưởng thức opera mà còn nổi tiếng trong văn hoá đại chúng, cùng với nhiều aria khác trong opera của Puccini như O Mio Babbino Caro hay Nessun Dorma.
Cuộc sống đơn độc nhưng không kém phần thơ mộng của Mimì ở căn phòng áp mái màu trắng cạnh đó cũng được cô tâm sự với Rodolfo qua aria Sì, mi chiamano Mimì:
Vâng, mọi người gọi em là Mimì,
Nhưng tên thật của em là Lucia.
Chuyện của em ngắn thôi:
Em dệt lụa và vải lanh
Ngay tại nhà hay ở ngoài...
Cuộc sống của em lặng lẽ nhưng hạnh phúc.
Và trò tiêu khiển của em
Là làm những bông hồng bông huệ.
Em yêu thích những thú vui này.
Những vật hấp dẫn ngọt ngào đến thế,
Chúng nói về tình yêu về mùa xuân,
Về những giấc mơ và cảnh mộng
Và những vật tên gọi nên thơ...
Anh có hiểu em không?
......
|
Duo O soave fanciulla (Ôi cô gái xinh đẹp) |
Và tình yêu giữa Mimì và Rodolfo đã bắt đầu như thế! Niềm vui khi tìm được nhau trong cuộc đời được họ thể hiện qua duo O soave fanciulla (Ôi cô gái xinh đẹp). Tay trong tay, họ cùng nhau rời căn phòng áp mái và tới quán cà phê với các bạn. Đây cũng là duo kết thúc màn 1 vở opera 4 màn La Bohème của nhà soạn nhạc Ý Giacomo Puccini (1858 – 1924).
 |
|
Rolando Villazon và Anna Netrebko trong màn 1 vở La Bohème |
Gần nửa đêm, ngày 10 tháng 12 năm 1895, Puccini buông bút sau khi hoàn tất vở opera La Bohème. Ông đã quá xúc động bởi cái chết của Mimì mà ông sáng tạo. Ông kể lại: "Đứng giữa phòng làm việc, cô đơn trong cái tĩnh lặng của đêm, tôi bắt đầu khóc như một đứa trẻ, cứ như thể tôi vừa trông thấy đứa con đẻ của mình chết đi."
Khi lên sân khấu cúi chào khán giả sau một buổi trình diễn vở opera La Bohème của Puccini tại nhà hát La Scala tháng 1 năm 1963, nhạc trưởng Herbert von Karajan cũng đã rơi lệ. Đó là buổi diễn ra mắt La Scala của ca sĩ giọng soprano Mirella Freni trong vai Mimì dưới đũa chỉ huy của Karajan. Ông thú nhận với Freni: "Đây là lần thứ hai tôi khóc. Lần đầu là khi mẹ tôi mất."
 |
|
Cover của đĩa opera La Bohème |
Giọng hát mộc mạc cùng với cách xử lý thanh nhạc thông minh của Freni đã tạo nên một Mimì giản dị nhưng làm lay động trái tim ngay cả những nhà phê bình cứng rắn nhất và khiến triệu triệu người hâm mộ opera nhỏ lệ.
Sự giản dị cũng chính là một trong những phương châm sáng tác của Puccini, bậc thầy của thể loại opera verismo (opera chân thực) với nhiều vở opera nổi tiếng mà ngày nay vẫn được biểu diễn thường xuyên trên sân khấu opera thế giới như La Bohème; Tosca; Madama Butterfly; Turandot… Puccini đã từng nói: "Tôi chỉ có thể viết nhạc về những điều giản dị."
Tiểu thuyết Scènes de la vie de Bohème (Những cảnh đời Bohemia), xuất bản năm 1851, của tác giả người Pháp Henri Murger là một tập hợp lỏng lẻo những câu chuyện đời của những văn nghệ sĩ chưa thành danh trong bối cảnh khu Latin ở Paris thế kỉ 19. Trong lời giới thiệu tiểu thuyết, Muger viết: "La Bohème, đó là sân khấu cuộc đời nghệ sĩ; đó là bước mở đầu tới Viện hàn lâm, Nhà tế bần hay là Nhà xác."
|
Aria Sì, mi chiamano Mimì |
Có tới 2 vở opera có libretto bằng tiếng Ý cùng dựa trên tiểu thuyết này và cùng lấy cái tên tiếng Pháp là La Bohème. Hai nhà soạn nhạc Ý Giacomo Puccini và Ruggero Leoncavallo hơn kém nhau một tuổi và 2 vở opera La Bohème của hai ông được công diễn lần đầu cách nhau khoảng 1 năm.
 |
|
Căn phòng áp mái nơi Rodolfo sống cùng các bạn nghệ sĩ |
La Bohème của Puccini có libretto do Giuseppe Giacosa và Lugi Illica viết thì tập trung vào mối tình giữa thi sĩ Rodolfo và Mimì. Còn La Bohème của Leoncavallo với libretto do chính nhà soạn nhạc viết thì nhấn mạnh vào mối tình phức tạp hơn giữa họa sĩ Marcello và cô gái Musetta.
Musetta, với cá tính mạnh mẽ hơn Mimì, đã quyết định rời bỏ Marcello vì không thể chịu đựng nghèo khổ thêm nữa. Còn Mimì đau yếu thì vì quá nặng lòng với Rodolfo nên thanh thản trút hơi thở cuối cùng tại căn phòng áp mái nơi tình yêu của cô và Rodolfo nảy nở, dù trước đó Rodolfo chủ ý rời bỏ cô vì mong cô được sống.
Kết quả là La Bohème của Leoncavallo hoàn toàn bị lu mờ trước La Bohème của Puccini. Chỉ vài năm sau buổi công diễn lần đầu, La Bohème của Leoncavallo đã biến mất khỏi danh mục opera thường xuyên được biểu diễn. Còn La Bohème của Puccini thì bất tử trong nghệ thuật hàn lâm, bất tử như tình yêu của Mimì.
|
Vâng, mọi người gọi em là Mimì, |
