500 lần bày tỏ tình yêu
(TuanVietNam) - Vở opera Samson et Dalila được dựa theo câu chuyện về Samson và Dalila trong Kinh Cựu Ước. Vở opera đã được diễn trên sân khấu Paris tới 500 lần trước khi tác giả của nó - Camille Saint-Saëns qua đời, như 500 lần tỏ tình từ người Pháp sau những lần đầu bị cự tuyệt.
Aria: Mon coeur s’ouvre à ta voix
Trích màn II opera “Samson et Dalila”
Âm nhạc: Camille Saint-Saëns
Libretto: Ferdinand Lemaire
Thể hiện: Elena Obraztsova
*****
Camille Saint-Saëns là một hiện tượng lạ trong số các nhà soạn nhạc Pháp thế kỉ 19 ở chỗ ông sáng tác hầu hết mọi thể loại, từ opera, giao hưởng, concerto, ca khúc nghệ thuật, hợp xướng tôn giáo và thế tục, tác phẩm cho piano độc tấu đến nhạc thính phòng. Tuy không phải là người tiên phong nhưng ông đã có những đóng góp nổi bật vào sự phát triển của các thể loại này cho nền âm nhạc Pháp và thế giới.
Các tác phẩm thính phòng và giao hưởng của Saint-Saëns đã thu hút được sự chú ý đáng kể nhưng danh tiếng âm nhạc đảm bảo hơn lại tồn tại trên sân khấu nhà hát. Chính điều này đã khơi mào cho những nỗ lực ban đầu để sau này trở thành vở opera nổi tiếng Samson et Dalila. Đây là tác phẩm duy nhất ở thể loại này của ông vẫn còn tồn tại đến ngày nay trên sân khấu opera thế giới cho dù ông đã soạn tới 13 vở.
 |
|
Bức tranh Samson et Dalila của Robens - Nguồn: ac-grenoble.fr |
Nội dung của Samson et Dalila được dựa theo câu chuyện về Samson và Dalila trong Kinh Cựu Ước. Saint-Saëns bắt đầu hứng thú với đề tài này khi ông biết tin vở opera cùng đề tài của Rameau với libretto của Voltaire đã bị thất bại.
Ban đầu, Saint-Saëns định khai thác đề tài này cho một vở oratorio (thanh xướng kịch). Nhưng dưới ảnh hưởng của Ferdinand Lemaire, một người họ hàng và là tác giả libretto, nhà soạn nhạc đã chuyển hướng sang soạn opera:
"Một người họ hàng của tôi đã lấy một chàng trai làm thơ nghiệp dư. Tôi nhận ra rằng anh ta có năng khiếu và thực ra là có tài năng thật sự. Tôi đề nghị anh ta cùng tôi viết một vở oratorio về một đề tài trong Kinh Thánh. Anh ta kêu lên: ‘Một vở oratorio! Không, hãy biến nó thành một vở opera đi!’ Rồi anh ta bắt đầu lục lọi Kinh Thánh trong khi tôi vạch chương trình cho tác phẩm, thậm chí còn phác thảo các cảnh và chỉ để cho anh ta mỗi việc chuyển dịch thành thơ. Vì vài lý do tôi đã bắt đầu soạn nhạc với màn 2 rồi chơi tại nhà trước một đám khán giả chọn lọc, những người không thể làm gì với nó hết."
Quả vậy nếu không nhờ tình bạn thân thiết và ảnh hưởng từ Franz Liszt thì Samson et Dalila có lẽ đã không bao giờ được hoàn thành. Khi nghe đề cập đến dự án này, với sự đánh giá sáng suốt thường lệ của mình, Lizst nhận thấy ngay giá trị của tác phẩm. Được sự ủng hộ về mặt tài chính hào phóng từ đại công tước Weimar, Liszt khuyến khích Saint-Saëns hoàn thành dự án và hứa sẽ giúp dàn dựng tác phẩm.
 |
|
Một trong những sân khấu cho vở Samson et Dalila - Nguồn: mariinsky.com |
Cuộc chiến tranh Pháp-Phổ nổ ra đã gây rất nhiều cản trở và phải mất tổng cộng tám năm thì Saint-Saëns mới viết xong Samson et Dalila. Khi màn 1 của vở opera được trình diễn tại Théâtre du Châtelet vào Ngày Thứ Sáu Tốt Lành năm 1875, phản ứng của công chúng khiến tác giả khá nản lòng.
Cùng năm 1875 ca sĩ giọng mezzo-soprano nổi tiếng Pauline Viardot, người mà Saint-Saëns chọn để sáng tác vai Dalila, đã tổ chức một buổi trình diễn riêng màn 2 tại nhà một người bạn của bà tại Croissy với tác giả đệm đàn piano. Viardot rất hâm mộ tác phẩm và hi vọng buổi trình diễn riêng sẽ khuyến khích Halanzier, giám đốc nhà hát Paris Opéra và là một trong số khán giả có mặt tại buổi này, sẽ cho trình diễn trọn vẹn tác phẩm.
Saint-Saëns đã soạn Samson et Dalila bắt đầu chính từ màn 2 này, màn có aria nổi tiếng Mon coeur s"ouvre a ta voix của Dalila khi nàng cố gắng quyến rũ để Samson tiết lộ bí mật về sức mạnh của mình. Khi trình diễn trên sân khấu opera, Samson đáp lại lời Dalila ở giữa hai khổ thơ của aria này bằng câu "Dalila! Dalila! Je t"aime!"
 |
|
Một cảnh trong vở Samson et Dalila - Nguồn: operajaponica.org |
Tuy nhiên Halanzier đã không bị Viardot "chuốc say" và nói "Je t’aime" với tác phẩm này. Saint-Saëns hoàn thiện Samson et Dalila vào năm 1876 nhưng không một nhà hát Pháp nào bày tỏ mong muốn dàn dựng tác phẩm.
May mắn thay, Samson et Dalila vẫn được công diễn trọn vẹn lần đầu với phiên bản tiếng Đức vào ngày 2 tháng 12 năm 1877 tại Nhà hát Đại công tước tại Weimar đúng như lời cam đoan của Liszt. Từ đó nó được công diễn lần đầu với phiên bản tiếng Pháp tại nhà hát Paris Opéra năm 1892, nơi nó được dàn dựng tới 500 lần trước khi tác giả qua đời tựa như 500 lần bày tỏ tình yêu từ người Pháp sau những lần đầu cự tuyệt.
Tác phẩm là một sự tổng hợp của nhạc kịch kiểu Wagner với các hình thức opera Pháp và Ý, chứa đựng những kết cấu khéo léo và giai điệu hùng hồn. Samson et Dalila là "một giấc mộng về sự tinh khiết cổ xưa và thử nghiệm hiện đại", minh chứng một cách thấu đáo tài năng sáng tác của Saint-Saëns.
|
Mon coeur s’ouvre à ta voix Hãy đáp lại tình em âu yếm |
