>> Bang giao Việt - Mỹ thực ra là quan hệ đối tác chiến lược
>> GS Thomas Patterson: "Tôi có hàng trăm ý tưởng muốn chia sẻ"

LTS: Giáo sư Thomas Patterson là Giám đốc nghiên cứu trung tâm báo chí, chính trị và chính sách công Shorenstein, Đại học Harvard, Chủ tịch Viện sáng tạo truyền thông. Ông được xem là nhà khoa học chính trị hàng đầu của nước Mỹ, là chuyên gia về chính trị Mỹ và truyền thông chính trị.  GS cũng là tác giả và đồng tác giả của rất nhiều cuốn sách có ảnh hưởng đến truyền thông và công chúng nước Mỹ. Nhân dịp kỷ niệm 15 năm bang giao Việt - Mỹ, GS đã  gửi tới Tuần Việt Nam bài viết kể về những kỷ niệm, những trăn trở của ông dành cho Việt Nam. Xin trân trọng giới thiệu cùng quí vị độc giả.

Trong 15 năm kể từ khi bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ, đã có nhiều tiến bộ rõ rệt. Hoạt động kinh doanh và trao đổi thương mại đã đạt những thành quả lớn: Mỹ đã trở thành một trong những nhà nhập khẩu hàng hóa hàng đầu của Việt Nam. Hai nước đã hợp tác trong các trao đổi đa dạng về giáo dục, văn hóa và khoa học. Thậm chí, Việt Nam và Mỹ theo đuổi các thỏa thuận an ninh chung.

Chúng ta có thể hy vọng rằng các quan hệ Việt - Mỹ ngày càng phát triển mạnh mẽ và sâu sắc. Các cơ hội bị bỏ lỡ quá lâu đã xác định quan hệ hai nước. Mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về một nước Việt Nam độc lập và tự do đã bị các đời Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson và Harry Truman lần lượt bác bỏ sau các cuộc đại chiến thế giới thứ nhất và thứ hai khiến hai nước đã phải đối đầu nhau trong một cuộc chiến tranh bi thảm.

Chiến tranh đã tạo ra hình ảnh huyền thoại về Việt Nam ở Mỹ. Ít quốc gia nào khiến người Mỹ si mê như Việt Nam. Chỉ cần nhắc một chút đến Việt Nam là sẽ mở ra cuộc đàm đạo và sự tò mò. Một trong những cuốn sách bán chạy nhất hiện nay ở Mỹ là Matterhorn, một cuốn tiểu thuyết về chiến tranh Mỹ - Việt, của tác giả Karl Marlantes, người từng là chiến binh trong cuộc xung đột này.

Nhiều trong số những người ủng hộ Việt Nam mạnh mẽ ở Mỹ là các cựu binh từng tham chiến tại Việt Nam. Cũng như những người Việt chiến đấu ở bên này hay bên kia chiến tuyến, họ không thể quên những người đã ngã xuống và các gia đình phải chịu nỗi đau này. Nhưng họ cũng không quên một dân tộc tuyệt vời và đất nước mà họ đã trải qua cả tuổi trẻ binh nghiệp của mình ở đó. Họ đã nhận ra rằng Việt Nam đang trên đường hướng tới sự thịnh vượng về kinh tế và một vị trí lãnh đạo xứng đáng trong cộng đồng quốc tế. Quy chế thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) của Việt Nam, được Mỹ ủng hộ, chính là biểu tượng của Việt Nam mới.

Tôi vốn là một trong những binh lính Mỹ trẻ tham chiến tại Việt Nam. Hầu hết thời gian đó tôi làm cố vấn quân sự ở khu vực hẻo lánh gần biên giới Campuchia thuộc tỉnh Kiến Tường, giờ là tỉnh Long An. Giống như hàng chục người Mỹ khác trong doanh trại của tôi, tôi đã sống giữa người Việt Nam và học cách ngưỡng mộ lòng dũng cảm, tính cần cù, tinh thần ham học hỏi, sự hòa nhã cũng như sự tận tụy với gia đình và đất nước của họ. Tôi cũng đã học được một số tập tục truyền thống của họ và dành rất nhiều thời gian để đọc về lịch sử và văn hóa của họ.

Trở về Mỹ, tôi đã tiếp tục học tập, nghiên cứu để trở thành một giáo sư, nghề mà tôi đến giờ tôi vẫn đang theo đuổi suốt gần bốn thập kỷ qua và cho phép tôi có một vị trí là cán bộ giảng dạy ở trường Đại học Harvard hiện nay. Cách đây 3 năm, trung tâm nghiên cứu của trường tôi (Trung tâm Báo chí, Chính trị và Chính sách công Shorenstein) đã may mắn gặp ông Nguyễn Anh Tuấn, tổng biên tập báo VietnamNet, trong vai trò một nghiên cứu sinh. Chúng tôi đã trở thành bạn thân và đồng nghiệp trong suốt thời gian ông ở Harvard, điều đã thúc đẩy tôi trở lại Việt Nam.

Giáo sư Thomas Patterson thăm Lăng Bác

Vì vậy, tôi đã trở lại Việt Nam hai lần và đều ngạc nhiên về sự nồng hậu mà người Việt chào đón người Mỹ. Chỉ một dân tộc vĩ đại mới có thể gạt sang một bên những bất công mà một quốc gia khác đã giáng lên đầu họ, và tôi đã liên tục cảm nhận được điều này ở bất cứ người Việt Nam nào tôi gặp trong các chuyến thăm của mình. Đây là một lý do tại sao việc bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ đã thành công đến vậy, và sẽ còn tiếp tục như thế.

Trong lớp học của tôi cũng như ở bất cứ đâu, tôi thường nói về những điều ngạc nhiên về đất nước và con người Việt Nam. Và tôi hy vọng trong tương lai sẽ trở lại Việt Nam nhiều lần để góp phần nhỏ của mình cho sự phát triển của mảnh đất này. Không ai trong số chúng ta có thể bỏ qua quá khứ, song, mỗi người trong chúng ta - dù là các nhà giáo dục, các quan chức, chủ doanh nghiệp, các nhà quản lý hay người làm công ăn lương - đều đóng một vai trò trong tiến trình bình thường hóa này. Cùng nhau, chúng ta đang chứng tỏ cho thế giới thấy rằng kẻ thù cũ có thể trở thành bạn hữu và đối tác lâu dài.

• Quốc Thái dịch