Beethoven và những bài thơ (phần 2)

An die ferne Geliebte (Gửi người yêu phương xa) Op. 98 là tập liên khúc duy nhất của Beethoven và thường được cho là tập liên khúc đích thực đầu tiên trong lịch sử thể loại lied. Đây là một tác phẩm quan trọng không chỉ vì giá trị âm nhạc mà còn vì nó đóng vai trò như một bước ngoặt lớn trong phong cách và sự nghiệp của Beethoven.

>> Phần 1

Liên khúc 6 lied: An die ferne Geliebte (Gửi người yêu phương xa)
Nhạc: Ludwig van Beethoven
Thơ: Alois Isidor Jeitteles
Thể hiện: Ben Heppner (giọng tenor)
---

Tác phẩm mở ra một con đường mới cho nhà soạn nhạc ở nhiều khía cạnh: chủ nghĩa anh hùng và sự huy hoàng của quá khứ đều vắng mặt ở đây; cá tính hướng ngoại (quan tâm đến người khác hơn bản thân mình) nhường chỗ cho sự diễn tả có sức nặng hơn, nội tâm hơn.

Ở mức độ cá nhân, âm nhạc biểu trưng cho nhận thức rõ ràng của Beethoven, rằng ông có thể sẽ không bao giờ kết hôn và rằng tuổi trẻ của ông, với tất cả những thất vọng cay đắng của nó, đã qua rồi.

Tuy nhiên dù âm nhạc phản ánh nỗi đau của tác giả nhưng nó chưa bao giờ gợi lên bất cứ sự ta thán nào; thực tế là âm điệu vẫn còn khá đúng mực, thậm chí đôi chỗ mang màu sắc tươi sáng - tiếng "Ừ" thanh thản trước những điều bất khả của số phận.

Tranh: Beethoven sáng tác nhạc trong căn hộ của mình ở Vienna trong những năm tháng cuối đời. Sách và những bản nhạc rơi vương vãi xung quanh (Nguồn: musicwithease.com)

Tập An die ferne Geliebte (Gửi người yêu phương xa) của Beethoven gồm tất cả sáu ca khúc với phần đệm piano được biểu diễn liền một mạch:

No. 1 : Auf dem Hügel sitz ich spähend (Trên đồi đăm đắm nhì̀n)
No. 2 : Wo die Berge so blau (Nơi núi non xanh thế)
No. 3 : Leichte Segler in den Höhen (Những con én nhẹ nhõm trên không)
No. 4 : Diese Wolken in den Höhen (Ơi những đám mây kia trên trời)
No. 5 : Es kehret der Maien,es blühet die Au (Tháng Năm về, đồng cỏ nở hoa)
No. 6 : Nimm sie hin denn, diese Lieder (Thì hãy nhận những khúc ca này)

Tháng Năm về, đồng cỏ nở hoa
(Lied No. 5 trong tập liên khúc Gửi người yêu phương xa)
Thơ: Alois (Isidor) Jeitteles
Nhạc: Ludwig van Beethoven

Tháng Năm về, đồng cỏ nở hoa,
Gió nhẹ thổi thật dịu dàng, êm ả,
Những dòng suối giờ róc rách chảy.

Trên mái nhà hiếu khách, nhạn bay về,
Chim bận rộn xây phòng cưới của mình
Chính là nơi tình yêu cư ngụ.

Chim hối hả từ khắp phương mang lại
Cho giường cưới nhiều nhánh cỏ mềm,
Nhiều nhành cỏ ấm áp cho con mình.

Giờ đôi chim thuỷ chung cùng chung sống,
Tháng Năm đoàn tụ những gì đông chia cắt
Những tình yêu, nó biết cách tác thành.

Đồng cỏ nở hoa, tháng Năm về,
Gió nhẹ thổi thật dịu dàng, êm ả,
Chỉ có anh không thể nào rời bỏ.

Lúc mùa xuân tác hợp mọi lứa đôi,
Chỉ tình ta là chẳng biết mùa xuân,
Ta chỉ có lệ làm niềm an ủi.

Alois Isidor Jeitteles (1794 - 1858), tác giả của chùm thơ gồm sáu bài mà Beethoven phổ nhạc thành tập liên khúc này là một bác sĩ, nhà văn, chính trị gia và nhà báo. Jeitteles là con trai của một gia đình Do Thái theo ngành y và văn hóa. Ông học y khoa ở Prague và Vienna, từ năm 1821 ông đã hành nghề y thành công tại Brno. Ông đã được ca ngợi một cách đặc biệt trong đợt dịch tả hoành hành ở Moravia từ tháng 9/1831 đến mùa thu năm 1832 mà 65 ngàn người đã bị mắc bệnh, một phần ba trong số đó không qua khỏi.

Nhưng tình yêu suốt đời của bác sỹ Jeitteles là văn học. Ông quan tâm đến những tác phẩm kịch bằng tiếng Ý cổ và Tây Ban Nha cổ và đã dịch những tác phẩm của Calderóna de la Barca. Chính ông cũng là một người có văn phong đặc biệt đầy tài năng và những vở kịch trĩu đầy chất nhại lại một cách hài hước của ông được biểu diễn tại Vienna.

Bác sĩ Jeitteles cũng sáng tác nhiều thơ nhưng ngày nay người ta chỉ còn nhắc đến ông như là tác giả phần lời thơ trong tập An die ferne Geliebte (Gửi người yêu phương xa) của Beethoven. Alois Isidor Jeitteles qua đời ở tuổi 64, 31 năm sau khi Beethoven qua đời. Ông được chôn cất tại nghĩa trang của người Do Thái ở Brno, thành phố quê hương.

Trên bia mộ của Jeitteles có dòng chữ: "Ông đã sống trong tình yêu của Chúa và qua đời trong sự thanh bình của Thiên đường". Nếu bạn là người yêu mến Beethoven và tập liên khúc An die ferne Geliebte (Gửi người yêu phương xa), xin hãy đừng quên cái tên Alois Isidor Jeitteles bởi trong các tác phẩm thanh nhạc cổ điển lời ca cũng là một yếu tố nghệ thuật vô cùng quan trọng.

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu