Lied: Der Tod und das Mädchen (Thần chết và Trinh nữ)
Nhạc: Franz Schubert
Thơ: Matthias Claudius
Thể hiện: Marian Anderson (giọng nữ trầm)

Bản nhạc: Chương II, Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ"
Tác giả: Franz Schubert
Thể hiện: Nhóm tứ tấu Amadeus
-----

Ngày nay khi mà việc đạo nhạc dễ bị phát hiện, không một nhà soạn nhạc tự trọng nào lại cố tình lấy một giai điệu cũ để cho vào một tác phẩm nguyên bản có vẻ như mới mẻ (ngoại trừ lấy làm mẫu hoặc để tỏ lòng tôn kính một cách có ý thức đối với các bậc tiền bối mà họ khâm phục). Nhưng ở những thời đại trước đây khi mà việc xuất bản không vội vàng và hiếm hoi hơn cũng như bản quyền tác giả khó sinh lợi thì ít có những băn khoăn như vậy.

Các nhà soạn nhạc cổ điển thường viết những biến tấu trên các chủ đề của người khác và có nhiều xu hướng sử dụng tối đa những chủ đề sẵn có. Franz Schubert đã sử dụng lại ba trong số những ca khúc nghệ thuật phổ biến nhất của ông để tạo ra ba tác phẩm hòa nhạc thính phòng được yêu thích nhất của mình là "Die Forelle" Quintet (Ngũ tấu "Cá hồi"); "Der Tod und das Mädchen" Quartet (Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ) và "Wanderer" Fantasy (Fantasy "Người lang thang").

Có rất nhiều lời đồn đại về những năm cuối đời và căn bệnh của Schubert, căn bệnh có ảnh hưởng đến các sáng tác thời kỳ này của ông. Bản Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ" là một ví dụ hoàn hảo nhất, không chỉ bởi tựa đề hay từ những nỗi buồn thương tuyệt vọng nó có thể mang lại, mà còn bởi tác phẩm này được viết sau khi ông phát hiện ra rằng mình mang trọng bệnh.

Mùa xuân năm 1824, giữa lúc Beethoven tất bật cho đợt công diễn lần đầu tiên bản giao hưởng số 9 của mình thì Schubert đang đối diện với bệnh tật và tử thần. Ông từ bệnh viện trở về và biết mình đang đứng trước một án tử hình. Ông xác định rõ rằng mình sẽ chẳng sống được bao lâu nữa. Thời gian này, hai tác phẩm tứ tấu nổi tiếng Rosamunde và "Thần chết và Trinh nữ" bắt đầu được sáng tác. Mùa đông năm 1825, Schubert khởi thảo một bản tứ tấu cho đàn dây ở giọng Rê thứ. Đây là bản tứ tấu số 14 của ông và được hoàn thành vào năm 1826.

Tranh "Death And The Maiden" của Egon Schiele (Nguồn: ehow)

Tôi vẫn thường nghi vấn về bản chất tự truyện trong một số tác phẩm của các nhà soạn nhạc cổ điển, Schubert cũng không là ngoại lệ. Âm nhạc của Schubert dường như như luôn có một nỗi nhớ tiềm ẩn, một nỗi buồn mênh mang... Về mặt chuyển tải mạch cảm xúc nội và ngoại tại, Schubert thật sự là một bậc thầy. Trong tác phẩm Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ" cũng vậy. Dường như nó cất lời loan báo rằng trong khoảng thời gian này sức khỏe của Schubert xuống dốc trầm trọng. Trong lá thư ông gửi cho bạn mình, được viết cùng năm với Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ", có đoạn:

"Tôi tự thấy mình là một sinh linh không được may mắn và hạnh phúc khi sinh ra trên thế gian này. Một người đàn ông khỏe mạnh sẽ không bao giờ ở trong tình trạng tồi tệ đến vậy! Con người sống trong sự tuyệt vọng hoàn toàn rất có thể sẽ làm những điều tồi tệ và xấu xa, thay vì ngược lại. Thử tưởng tượng một người đàn ông với những ngọn lửa hy vọng đã hoàn toàn lụi tắt, đến cả những hạnh phúc đến từ tình yêu, tình bạn vẫn không thể nào khỏa lấp. Những khát khao mong có được những điều tốt đẹp đều bị đe dọa. Tôi hỏi bạn, liệu anh ta có đau khổ, bất hạnh hay không?"

Bởi vậy, trong chương đầu của tác phẩm là sự réo rắt dồn dập, mang đến một dự báo, một sự bất an. Chương 1 bắt đầu bằng hình thức sonata với ba điệu thức chính, Rê thứ, Fa trưởng và La thứ. Với hình thức này, việc trình bày, phát triển và tái hiện những chủ đề tương phản một cách rõ nét. Nhờ vậy Schubert đã khéo léo diễn tả tâm trạng xung đột gay gắt, những cảm xúc mãnh liệt, giằng co giữa sự sống và cái chết.

Chương 2 của tác phẩm được chuyển thể từ phần đệm piano trong ca khúc nghệ thuật cùng tên (D531) của Schubert viết vào năm 1817. Chính vì vậy tác phẩm Tứ tấu đàn dây số 14 còn được biết đến với cái tên "Thần chết và Trinh nữ".

Der Tod und das Mädchen (Thần chết và Trinh nữ)

Thơ: Matthias Claudius
Lied: Franz Schubert

Trinh nữ:

Hãy biến đi! than ôi, hãy biến đi
Hãy cút đi, bộ xương hung ác
Ta còn trẻ - cút đi, tên sốt sắng
Và đừng có mà gạ gẫm ta.

Thần chết:

Hãy đưa ta bàn tay em mềm đẹp!
Ta là bạn; đâu phải đến phạt em
Can đảm lên! ta đâu có dã man.
Em sẽ ngủ trong tay ta êm ái.

Khúc biến tấu dựa trên phần đệm piano ở ca khúc được lặp lại nhiều lần tạo một bầu không khí ảm đạm ngay phần đầu chương 2. Điệu nhảy tarantella gay gắt ở chương cuối viết theo hình thức sonata-rondo, và phần kết của chương hứa hẹn mang đến một điều tươi sáng, tốt đẹp hơn.

Thật khó có thể lập luận rằng những cảm xúc cá nhân không hề ảnh hưởng đến tác phẩm theo cách nào đó, ít nhất là gián tiếp. Có lẽ sau khi Schubert biết được bệnh tình, ông đã chọn cho mình một quyết định, đó là tiếp tục sáng tác và cống hiến. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà những năm cuối đời của ông đầy những tuyệt tác để đời, trong đó không thể không kể đến Tứ tấu "Thần chết và Trinh nữ".

Franz Schubert (Nguồn: userserve-ak.last.fm)

Với 31 năm ít ỏi sống trên cõi trần, Schubert đã để lại một số lượng tác phẩm không hề khiêm tốn: 8 mass, 9 giao hưởng, khoảng 10 vở opera dở dang, 15 tứ tấu đàn dây, gần 20 piano sonata, khoảng 500 tiểu phẩm cho nhiều nhạc cụ và gần 800 ca khúc nghệ thuật. Ở độ tuổi 31, Bach và Haydn chưa có tác phẩm nổi tiếng, Beethoven thì chỉ vừa mới hoàn thành bản giao hưởng số 1. Nếu thần chết chưa đến gõ cửa, chắc chắn Schubert sẽ còn viết thêm được nhiều tác phẩm để đời nữa.