Một nước Bỉ trong lòng Tây Âu

Lần đầu tiên đến Vương quốc Bỉ., thủ đô Bruxelles để lại trong tôi những ấn tượng đầu tiên: Những cung điện lộng lẫy, những tháp chuông nhà thờ cao vút cổ kính, những đường phố kiến trúc đặc trưng châu Âu thời trung đại. Bỗng cảm giác như đây là một Paris thu gọn.

Là quốc gia nằm ở trung tâm Tây Bắc Âu, nước Bỉ có vị trí địa chính trị đặc biệt. Và Bruxelles là nơi đặt trụ sở của nhiều tổ chức quan trọng của châu Âu và quốc tế.

Đất nước Bỉ trải qua nhiều thăng trầm lịch sử. Từ một phần đất thuộc Cộng hòa Pháp, chuyển qua tay Vương quốc Hà Lan, trở thành quốc gia độc lập vào năm 1830, rồi hai lần bị Đức xâm chiếm. Một nước Bỉ độc lập, thống nhất và hòa bình chỉ có từ năm 1945 đến nay.

Là một quốc gia nhỏ với 10,58 triệu dân và mật độ dân số khá dày với 343 người/km2, lại là đất nước đa sắc tộc, chia thành những vùng với những cộng đồng ngôn ngữ khác nhau - Hà Lan, Pháp và Đức.

Hoàn cảnh lịch sử đã để lại những khó khăn đặc biệt, đòi hỏi đất nước này một đường lối độc đáo và khôn khéo nhằm tập hợp mọi người dân có tiếng nói thống nhất vì sự phát triển đất nước nói chung, và về GD nói riêng.

Một trong những cơ quan nhà nước ở thủ đô Bruxelles. Ảnh: TTM

Sự hình thành và phát triển Vương quốc Bỉ, rõ ràng, gắn chặt với nhiều quốc gia sớm có nền kinh tế phát triển như Đức, Pháp, Hà Lan v.v...Nước Bỉ có lợi thế lớn, thừa hưởng mọi thành tựu của cuộc cách mạng công nghiêp của tất cả các nước tiên tiến phương Tây.

Do đó, quốc gia đất hẹp, dân ít này ngày nay là một quốc gia phát triển, thu nhập đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới (năm 2006: 33.000 USD/người/năm), tạo điều kiện cho sự phát triển mọi mặt đất nước, trong đó có nền GD chất lượng cao.

Một ĐH hàng đầu nước Bỉ

Cùng với đất nước, nền GD Bỉ hội tụ được những tinh hoa của nhiều nước trong vùng. Đáng chú ý là nhiều trường ĐH ở đất nước nhỏ bé này cũng vươn lên tầm các trường thuộc đẳng cấp quốc tế và đang thu hút một lượng lớn sinh viên, nghiên cứu sinh từ các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

ĐH Leuven là một hình ảnh tiêu biểu của nền GDĐH Vương quốc Bỉ.

Đón tiếp chúng tôi là hai vị lãnh đạo chủ chốt của trường: Giáo sư Mart Buekers, Chủ tịch Tổ chức khu vực Flanders về Huy động và Hợp tác GDĐH (FLAMENCO), Phó Chủ tịch ĐH Leuven về  đối ngoại. Giáo sư L. Melis, Phó hiệu trưởng.

Qua câu chuyện được biết, tên đầy đủ của trường ĐH hàng đầu Vương quốc Bỉ là ĐH Công giáo Leuven (viết tắt K.U. Leuven), thành lập từ thế kỷ 15 (năm 1425), một ĐH công giáo thuộc loại cổ nhất trên thế giới. Ngày nay tên cũ vẫn giữ nguyên, nhưng để lưu giữ truyền thống lịch sử, còn trong thực tế đang tồn tại như một cơ sở đào tạo phi tôn giáo và ngành học thuần túy tôn giáo (Khoa Thần học) từ nhiều thập niên đã tách ra khỏi và chuyển sang một thành phố khác.

Trong sáu thế kỷ tồn tại, cùng với sự chuyển vần số phận của đất nước, K.U. Leuven cũng trải qua nhiều giai đoạn khác nhau: Chia tách, thay đổi địa điểm, chuyển đổi mục tiêu; nội dung đào tạo và ngôn ngữ sử dụng (La Tinh, Hà Lan, Pháp, Đức, Anh).

Dù trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm đó của đất nước, vẫn "tương kế tựu kế" tận dụng cơ hội nằm giữa chiếc nôi của nền văn minh châu Âu, K.U. Leuven kiên trì con đường phát triển, ngày càng lớn mạnh, vươn lên đạt những chuẩn mực của đào tạo và nghiên cứu tiên tiến trên thế giới.

K.U. Leuven đã trở thành ĐH số một Vương quốc Bỉ, thứ 18 châu Âu (riêng về nghiên cứu triển khai đứng thứ 10) và xếp ở vị trí thứ 65 trong danh sách 100 trường hàng đầu thế giới.

Một K.U. Leuven đẳng cấp quốc tế

Không gian ĐH lý tưởng:

Loanh quanh trong khuôn viên chính của ĐH Leuven, tôi cảm giác như đang dạo ở một khu vườn sinh thái nào đó. Giảng đường, phòng thí nghiệm, khu triển khai công nghệ, các bệnh viện đại học, cư xá sinh viên ... nằm xen lẩn và rải rác giữa phố phường hoặc ẩn hiện trong những rừng cây yên tĩnh đang chuyển qua màu vàng thu.

Cơ quan đầu não của ĐH Leuven hiện lên sau một thảm cỏ xanh mênh mông. Một tòa lâu đài lộng lẫy còn giữ nguyên kiến trúc của nhiều thế kỷ trước.

Có thể nhận thấy thành phố Leuven là một thành phố ĐH đặc trưng, vì đâu đâu cũng có những cơ sở thuộc ĐH và hoạt động chính của thành phố này chủ yếu là các dịch vụ phục vụ cho hoạt động và cuộc sống của ĐH Leuven. Cư dân thành phố gồm 92.000 người, nhưng cư dân thuộc cao đẳng và ĐH chiếm đến 46.000 người. Vì vậy không có gì đáng ngạc nhiên khi thấy trên nhiều đường phố xuất hiện những khuôn mặt sáng rạng, trẻ trung, nhiều xe đạp phóng nhanh băng băng. Tuy vậy, thành phố sẽ trở nên rất vắng lặng mỗi khi mùa hè và mùa thi đến.

Leuven quả là một không gian lý tưởng, một môi trường thích hợp cho đào tạo trí thức và nghiên cứu khoa học.

Đối với các trường ĐH Việt Nam, đặc biệt là các ĐH đang được lựa chọn xây dựng trường "đẳng cấp quốc tế", thiết nghĩ đây cũng là một bài học quý, đáng quan tâm.

Chính sách đầu tư hiệu quả

Bỉ là một quốc gia có nền GD tiên tiến, đặc biệt là GDĐH và trên ĐH, với ngân sách đầu tư lớn. Hệ thống ĐH của Bỉ khá đồng đều, không có sự chênh lệnh quá nhiều giữa các trường "top" với các trường được xem là thấp hơn. Điều này khác với các nước như Mĩ, Anh, Pháp...

Hai nhà lãnh đạo ĐH Leuven tiếp chuyện thân tình và trả lời cởi mở những câu hỏi của tác giả bài viết. Ảnh: TTM

Riêng với K.U. Leuven, ngân sách hàng năm đầu tư khá cao. Ngân sách đó do chính phủ cấp, khoảng 666 triệu Euro (2008), qua các hợp đồng, hoặc dự án đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Trả lời câu hỏi của tôi, GS. Mart Buekers bổ sung: Còn có những khoản tài chính bổ sung khác, do ký hợp đồng đào tạo và nghiên cứu với các doanh nghiệp và tổ chức khác bên ngoài, do chuyển giao công nghệ và sản phẩm nghiên cứu triển khai, do những hoạt động có thu khác như học phí, viện phí v.v...

Với chính sách đầu tư như vậy, một quốc gia nhỏ như Bỉ vẫn có một K.U. Leuven lớn. Một ĐH đa ngành; bao gồm 14 khoa gộp thành bốn nhóm lớn. Nhóm 1: Nghệ thuật - Nhân văn. Nhóm 2: Khoa học xã hội. Nhóm 3: Khoa học Tự nhiên - Kỹ thuật - Công nghệ. Nhóm 4: Đời sống - Sinh Y.

Số lượng sinh viên, nghiên cứu sinh được đào tạo ở K.U. Leuven cũng rất đông. Tổng số sinh viên 34.160, trong đó 4.570 người nước ngoài. Tổng số nghiên cứu sinh tiến sĩ là 475 người, trong đó 130 người ngoại quốc.

Cơ cấu lĩnh vực ngành nghề và quy mô đào tạo như vậy là thuộc tầm cỡ một trường lớn trên thế giới. Dĩ nhiên không phải trường nào, ở bất cứ nước nào cũng có thể và phải phát triển đến như vậy và cũng không phải chỉ có trường lớn như thế mới đạt đến đẳng cấp cao.

Nói theo cách dân gian Việt Nam: "Cá lớn ăn mồi lớn cá bé ăn mồi bé", vì trường lớn hay trường bé cũng đều có thể hướng đến những đẳng cấp cao, tiên tiến trong nước, trong khu vực hay vươn ra thế giới, miễn là phải tùy theo hoàn cảnh và có chiến lược đúng "quý hồ tinh bất quý hồ đa".

Chiến lược kiềng 3 chân

Các vị lãnh đạo của ĐH Leuven cho tôi biết, ở trường này ba khối - giảng dạy (hay đào tạo), nghiên cứu và triển khai khoa học (các phòng thí nghiệm, trung tâm công nghệ, các bệnh viện...) và các cơ sở triển khai hay sản xuất - đều đóng vai trò quan trọng, đều phối hợp với nhau chặt chẽ, tạo thành thế chiến lược "kiềng 3 chân".

2/3 khoản đầu tư kinh phí dành cho đào tạo và 1/3 dành cho nghiên cứu triển khai.

K.U. Leuven có những trung tâm nghiên cứu hiện đại với nhiều phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới về "Điện tử nano và Công nghệ nano (nanoelectronics and nanotechnology)", "Điện tử sinh y học" v.v.. với những thành tựu nổi tiếng thế giới, như chế tạo được máy tính trả lời tiếng người, sản xuất những màn hình máy tính chất lượng siêu cao, các chíp sử dụng trong chữa bệnh hiện đại, khám phá cơ chế hoạt động của bộ não con người.

ĐH Leuven còn nổi tiếng về Y- Dược học. Các bệnh viện của trường đạt nhiều thành tựu về nghiên cứu thử nghiệm các loại thuốc mới, các loại vacxin và các phương pháp chữa bệnh ung thư, HIV, siêu vi B v.v...

Rõ ràng, ĐH Leuven đã quán triệt phương châm đào tạo ĐH là kết hợp hữu cơ giảng dạy và nghiên cứu, kết hợp lý thuyết với thực hành, kết hợp bài giảng với các kỳ thực tập tại các doanh nghiệp, nhà máy xí nghiệp...

Chính phương châm đó vừa đưa đến những thành tựu khoa học công nghệ tầm cỡ quốc tế, vừa đào tạo được những tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân, kỹ sư, bác sĩ có chất lượng cao được thế giới chấp nhận.

Có thể nói, đây là môt trong những bài học quý giá nhất, nóng hổi đối với tất cả các ĐH và cao đẳng nước ta, với toàn hệ thống ĐH Việt Nam. Chúng ta từng nói nhiều, viết nhiều, nhưng việc hình thành các viện nghiên cứu trong trường ĐH, phối hợp hay sát nhập các viện nghiên cứu vào các trường ĐH, thậm chí nhập Bộ GD (hay ĐH) với Bộ Khoa học có lẽ còn xa tầm nhìn hiện nay.

Đào tạo hình chóp cụt

Với câu hỏi của tôi về cách tuyển chọn, sàng lọc sinh viên và tỉ lệ đầu vào đầu ra. GS. Mart Buekers đã giải bày một cách tâm đắc.

Theo luật pháp Bỉ, các trường ĐH không có tuyển chọn sinh viên đầu vào ở các trường ĐH và cao đẳng, chỉ căn cứ kết quả học tập ở phổ thông trung học. Riêng đối với ngành Y, Đại học Leuven áp dụng quy trình tuyển chọn.

"Nhưng trong quá trình đào tạo, chúng tôi có những cách sàng lọc nghiêm túc". GS Mart Buekers cho biết.

Kết quả là tỉ lệ tốt nghiệp, hay tỉ lệ đầu ra so đầu vào là 90% đối với ngành Y, tỉ lệ đó là 50% đối với các ngành học khác. Đây chính là mô hình kiểu hình chóp cụt.

Nhưng ở Bỉ, các trường cao đẳng cũng đã và đang trải qua quá trình chuyển đổi nâng cấp.

Bằng phương pháp nào? Bằng cách kết hợp với các trường ĐH, tận dụng đội ngũ và phòng thí nghiệm của các khoa tương ứng của trường ĐH trong một thời gian chuyển tiếp cho đến khi các trường cao đẳng đạt được trình độ giảng dạy và nghiên cứu theo yêu cầu đặt ra.

Từ giã K.U. Leuven, tôi thầm nghĩ: Đạt được một tầm cỡ đẳng cấp quốc tế như trường ĐH thuộc loại hàng đầu Tây Âu này, ĐH nào ở nước ta cũng còn ở khoảng cách xa lắm. Nhưng những bài học kinh nghiệm rút tỉa từ họ, nhiều ĐH chúng ta có thể thực hiện được, chỉ sợ một điều .... không có đủ quyết tâm.